Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 72
अमावसुवंशानुकीर्तनम् (Amāvasu-vaṃśānukīrtanam) — Recitation of the Amāvasu Lineage; Dhanvantari’s Origin
Devanagari script
शापस्यान्ते महाबाहुर्हत्वा क्षेमकराक्षसम् / रम्यामावासयामास पुरीं वाराणसीं नृपः
Transliteration
śāpasyānte mahābāhurhatvā kṣemakarākṣasam / ramyāmāvāsayāmāsa purīṃ vārāṇasīṃ nṛpaḥ
Translation
At the curse’s end, the mighty-armed king slew the rakshasa Ksemakara and caused the fair city of Varanasi to be inhabited once more.
Word by Word
शापस्यof the curse
शापस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशाप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; Genitive singular
अन्तेat the end
अन्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; Locative singular
महाबाहुःthe mighty-armed one
महाबाहुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा + बाहु (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि (महौ बाहू यस्य सः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; epithet
हत्वाhaving killed
हत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु) + त्वा (अव्ययकृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having slain’
क्षेमकराक्षसम्the demon Kṣemakara
क्षेमकराक्षसम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेमकर + राक्षस (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (क्षेमकरस्य राक्षसः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
रम्याम्beautiful
रम्याम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; adjective qualifying ‘पुरीम्’
आवासयामासsettled/caused to inhabit
आवासयामास:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-वासय् (धातु, णिजन्त)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; causative ‘caused to dwell/settled’
पुरीम्the city
पुरीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular
वाराणसीम्Vārāṇasī
वाराणसीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाराणसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; proper noun in apposition to ‘पुरीम्’
नृपःthe king
नृपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular