Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 40
अमावसुवंशानुकीर्तनम् (Amāvasu-vaṃśānukīrtanam) — Recitation of the Amāvasu Lineage; Dhanvantari’s Origin
Devanagari script
पार्श्वस्थं स समाहूय गणेशं क्षेममब्रवीत् / गणेश्वर पुरीं गत्वा शून्यां वाराणसीं कुरु
Transliteration
pārśvasthaṃ sa samāhūya gaṇeśaṃ kṣemamabravīt / gaṇeśvara purīṃ gatvā śūnyāṃ vārāṇasīṃ kuru
Translation
Then he summoned Ganesha at his side, spoke kindly of his welfare, and said: “O Ganeshvara, go to the city and make Vārāṇasī empty.”
Word by Word
पार्श्वस्थम्standing nearby
पार्श्वस्थम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपार्श्व + स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः सप्तमी-तत्पुरुष (पार्श्वे स्थितम्)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; refers to Bhava/Maheśvara
समाहूयhaving summoned
समाहूय:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootsam-ā-hū (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), ‘having summoned/called’
गणेशम्Gaṇeśa
गणेशम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootgaṇeśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
क्षेमम्welfare/safety
क्षेमम्:
Karma/Prayojana (कर्म/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootkṣema (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; adverbial accusative possible (‘safely/for welfare’)
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbrū (धातु)
Formलङ् (imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
गणेश्वरO Lord of the Gaṇas
गणेश्वर:
Sambodhana (सम्बोधन/address)
TypeNoun
Rootgaṇeśvara (प्रातिपदिक) = गण + ईश्वर
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (गणानाम् ईश्वरः)
पुरीम्to the city
पुरीम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootpurī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), ‘having gone’
शून्याम्empty
शून्याम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśūnya (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; qualifies वाराणसीम्
वाराणसीम्Vārāṇasī
वाराणसीम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootvārāṇasī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
कुरुmake/do
कुरु:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद