Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 39
अमावसुवंशानुकीर्तनम् (Amāvasu-vaṃśānukīrtanam) — Recitation of the Amāvasu Lineage; Dhanvantari’s Origin
Devanagari script
वाराणसीं महातेजाः सिद्धक्षेत्रं महेश्वरः / दिवोदासेन तां ज्ञात्वा निविष्टां नगरीं भवः
Transliteration
vārāṇasīṃ mahātejāḥ siddhakṣetraṃ maheśvaraḥ / divodāsena tāṃ jñātvā niviṣṭāṃ nagarīṃ bhavaḥ
Translation
Maheshvara of mighty splendor knew Vārāṇasī as a perfected sacred field; understanding it to be the city established by Divodāsa, Bhava took note of it.
Word by Word
वाराणसीम्Vārāṇasī
वाराणसीम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootvārāṇasī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
महातेजाःof great splendor
महातेजाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहातेजस् (प्रातिपदिक) = महा + तेजस्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः कर्मधारय (महत् तेजः यस्य)
सिद्धक्षेत्रम्a sacred accomplished field (holy place)
सिद्धक्षेत्रम्:
Karma (कर्म/apposition to वाराणसीम्)
TypeNoun
Rootसिद्ध + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारय (सिद्धं क्षेत्रम्)
महेश्वरःMaheśvara (Śiva)
महेश्वरः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootमहेश्वर (प्रातिपदिक) = महा + ईश्वर
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय (महान् ईश्वरः)
दिवोदासेनby Divodāsa
दिवोदासेन:
Karana/Agent-in-passive (करण/कर्तृसाधन)
TypeNoun
Rootdivodāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन (instrumental)
ताम्that (city)
ताम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; refers to वाराणसीम्/नगरीम्
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootjñā (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), ‘having known/realized’
निविष्टाम्occupied/settled in
निविष्टाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootni-viś (धातु) → niviṣṭa (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; qualifies नगरीम्
नगरीम्city
नगरीम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootnagarī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
भवःBhava (Śiva)
भवः:
Karta (कर्ता/subject, in apposition to महेश्वरः)
TypeNoun
Rootbhava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; epithet of Śiva