Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 10
Gāndharva-lakṣaṇa
Traits/Classification of the Gandharvas) and Royal-Genealogical Continuities (Vamśa-prasaṅga
Devanagari script
उत्तरापथदेशस्य रक्षितारो महीक्षितः / चत्वारिंशत्तथाष्टौ च दक्षिणस्यां तु वै दिशि
Transliteration
uttarāpathadeśasya rakṣitāro mahīkṣitaḥ / catvāriṃśattathāṣṭau ca dakṣiṇasyāṃ tu vai diśi
Translation
Mahīkṣit became the guardian of the land of Uttarāpatha; and in the southern quarter as well there were forty-eight protectors (kings).
Word by Word
उत्तरापथदेशस्यof the region of Uttarāpatha
उत्तरापथदेशस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootउत्तरापथ-देश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (उत्तरापथस्य देशः)
रक्षितारःprotectors/guardians
रक्षितारः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootरक्षितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तृवाचक (agent noun)
महीक्षितःkings (lords of the earth)
महीक्षितः:
अपादान/अधिकरण-सम्बन्ध (Appositional to ‘रक्षितारः’)
TypeNoun
Rootमही-क्षित् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (महीं क्षितः/क्षिपन्ति/पालयन्ति इति) = kings
चत्वारिंशत्forty
चत्वारिंशत्:
संख्याविशेषण (Numerical)
TypeNoun
Rootचत्वारिंशत् (संख्याप्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (संख्याशब्द), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संख्या
तथाalso/likewise
तथा:
सम्बन्ध (Discourse adverb)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण/समुच्चयार्थक (adverb: likewise/also)
अष्टौeight
अष्टौ:
संख्याविशेषण (Numerical)
TypeNoun
Rootअष्टन् (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संख्यावाचक
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
दक्षिणस्याम्in the southern
दक्षिणस्याम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; ‘दिशि’ इत्यस्य विशेषण
तुindeed
तु:
सम्बन्ध/वाक्य-बल (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
वैindeed
वै:
सम्बन्ध/वाक्य-बल (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
दिशिdirection/quarter
दिशि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन