Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 1
Vaivasvata-Manuputra Vamsha and the Marutta–Samvarta Episode
Genealogical Catalogue
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे मध्यमभागे वायुप्रोक्ते वैवस्वतमनोः सृष्टिर्नाम षष्टितमो ऽध्यायः // ६०// सूत उवाच विसर्गं मनुपुत्राणां विस्तरेण निबोधत / पृषध्रो हिंसयित्वा तु गुरोर्गां निशि तत्क्षये
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe madhyamabhāge vāyuprokte vaivasvatamanoḥ sṛṣṭirnāma ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ // 60// sūta uvāca visargaṃ manuputrāṇāṃ vistareṇa nibodhata / pṛṣadhro hiṃsayitvā tu gurorgāṃ niśi tatkṣaye
Translation
Thus in the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, the middle section, as spoken by Vāyu, ends the sixtieth chapter called “The Creation of Vaivasvata Manu” (60). Sūta said: “Hear in detail the emanation of Manu’s sons. Pṛṣadhra, having harmed his गुरु’s cow at night, at that very moment…”
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्ययम् (quotative/closing particle)
श्री-ब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः (श्रीमत् ब्रह्माण्डम्); नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः (महच्च तत् पुराणम्); नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
मध्यम-भागेin the middle section
मध्यम-भागे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्यम (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (मध्यमस्य भागः); पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
वायु-प्रोक्तेspoken by Vāyu
वायु-प्रोक्ते:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + प्र-वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
Formतृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (वायुना प्रोक्ते/वायोः प्रोक्ते); प्रोक्ते: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-एकवचनम् (agreeing with पुराणे)
वैवस्वत-मनॊःof Vaivasvata Manu
वैवस्वत-मनॊः:
Sambandha/Ṣaṣṭhī (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवैवस्वत (प्रातिपदिक) + मनु (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः (वैवस्वतः मनुः); मनोः: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
सृष्टिःcreation
सृष्टिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्ययम् (naming particle: called)
षष्टितमःsixtieth
षष्टितमः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootषष्टितम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (ordinal)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
सूतःSūta
सूतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकारः (perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
विसर्गम्emanation/creation (account)
विसर्गम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
मनु-पुत्राणाम्of Manu’s sons
मनु-पुत्राणाम्:
Sambandha/Ṣaṣṭhī (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (मनॊः पुत्राः); पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्
विस्तरेणin detail
विस्तरेण:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रियाविशेषणार्थे (instrumental of manner: in detail)
निबोधतunderstand/learn
निबोधत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-बुध् (धातु)
Formलोट्-लकारः (imperative), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुषः (2nd person), बहुवचनम्
पृषध्रःPṛṣadhra
पृषध्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपृषध्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (proper noun)
हिंसयित्वाhaving harmed/killed
हिंसयित्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootहिंस् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तम् (gerund/absolutive)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्ययम् (particle)
गुरोःof the teacher
गुरोः:
Sambandha/Ṣaṣṭhī (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
गाम्a cow
गाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
निशिat night
निशि:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootनिशा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; अव्ययीभाववत् (adverbial locative: at night)
तत्-क्षयेat that time/then
तत्-क्षये:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootतत् (सर्वनाम) + क्षय (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुषः (तस्मिन् क्षये); पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्