Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 66
रामस्य हिमवद्गमनम्
Rama’s Journey to Himavat
Devanagari script
संघुष्यमाणं परितः सेवितं मन्दवायुना / शफरीमत्स्यसंघैश्च विचरद्भिरितस्ततः
Transliteration
saṃghuṣyamāṇaṃ paritaḥ sevitaṃ mandavāyunā / śapharīmatsyasaṃghaiśca vicaradbhiritastataḥ
Translation
All around it resounded with lively calls, caressed by a gentle breeze; and shoals of śapharī fish moved to and fro.
Word by Word
संघुष्यमाणम्resounding
संघुष्यमाणम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-√घुष् (धातु) → घुष्यमाण (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present passive participle; शानच्/मान), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of ‘सरोवरम्’ (understood)
परितःall around
परितः:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपरितः (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (around)
सेवितम्frequented
सेवितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Root√सेव् (धातु) → सेवित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
मन्द-वायुनाby the gentle breeze
मन्द-वायुना:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootमन्द (प्रातिपदिक) + वायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (instrumental), एकवचन; कर्मधारयः (मन्दः वायुः)
शफरी-मत्स्य-संघैःby schools of śapharī fish
शफरी-मत्स्य-संघैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootशफरी (प्रातिपदिक) + मत्स्य (प्रातिपदिक) + संघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुषः (शफरी-मत्स्यानां संघैः = by schools of śapharī-fish)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
विचरद्भिःmoving about
विचरद्भिः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-चर् (धातु) → विचरत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present active participle; शतृ), पुं/नपुंसक, तृतीया, बहुवचन; विशेषण of ‘संघैः’
इतस्from here
इतस्:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइतस् (अव्यय)
Formअव्यय; दिशावाचक (from here/this side)
ततःfrom there
ततः:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; दिशावाचक (from there/that side)