Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 77
Śrāddha-kalpa: Dāna-phala, Medhya/Amedhya Dravya, and Uparāga
Eclipse) Observances (श्राद्धकल्पः—दानफल-मेध्यामेध्य-उपरागविधिः
Devanagari script
आचमनं द्वितीयं च देवकार्ये ततो ऽपरम् / उपवासस्त्रिरात्रं तु दुष्टमुक्ते ह्युदात्दृतः
Transliteration
ācamanaṃ dvitīyaṃ ca devakārye tato 'param / upavāsastrirātraṃ tu duṣṭamukte hyudātdṛtaḥ
Translation
In divine rites one should perform a second ācaman, and thereafter yet another; and for one who has uttered wicked speech, a fast of three nights is declared a lofty expiation.
Word by Word
आचमनम्ācamana (ritual sipping)
आचमनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआचमन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; here as object/act-name
द्वितीयम्second
द्वितीयम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; qualifies आचमनम्
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक; conjunction
देव-कार्येin a divine rite
देव-कार्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + कार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; Locative singular; ‘in divine rite/duty’
ततःthen
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, अपादान/क्रमसूचक; adverb ‘then/from there’
अपरम्another/further
अपरम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘another/further’ (elliptic with आचमनम्)
उपवासःfasting
उपवासः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउपवास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; Nominative singular
त्रि-रात्रम्for three nights
त्रि-रात्रम्:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रि (प्रातिपदिक) + रात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; Accusative singular; duration-object
तुindeed
तु:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात; particle
दुष्ट-मुक्तेin the case of (one) freed from impurity/evil
दुष्ट-मुक्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदुष्ट (प्रातिपदिक) + मुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; Locative singular; ‘in/for one released from evil (or: in case of a wickedly released matter)’ (पाठदोषसम्भव)
हिfor/indeed
हि:
Hetu-dyotaka (हेतुद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात; causal/emphatic particle ‘for/indeed’
उदात्-दृतःhaving held/maintained the proper (vow)
उदात्-दृतः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउदात (प्रातिपदिक) + धृ (धातु) → दृत (कृदन्त)
Formक्त (past participle) पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘उदातं धृतवान्’ इत्यर्थे; (पाठे ‘उदात्दृतः’ अस्पष्ट/भ्रष्टसम्भव)