Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

The Lord Appears to the Devas and Instructs the Truce; Mandara Is Brought for Churning

विरिञ्चो भगवान्‍द‍ृष्ट्वा सह शर्वेण तां तनुम् । स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम् ॥ ३ ॥ तप्तहेमावदातेन लसत्कौशेयवाससा । प्रसन्नचारुसर्वाङ्गीं सुमुखीं सुन्दरभ्रुवम् ॥ ४ ॥ महामणिकिरीटेन केयूराभ्यां च भूषिताम् । कर्णाभरणनिर्भातकपोलश्रीमुखाम्बुजाम् ॥ ५ ॥ काञ्चीकलापवलयहारनूपुरशोभिताम् । कौस्तुभाभरणां लक्ष्मीं बिभ्रतीं वनमालिनीम् ॥ ६ ॥ सुदर्शनादिभि: स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भ‍िरुपासिताम् । तुष्टाव देवप्रवर: सशर्व: पुरुषं परम् । सर्वामरगणै: साकं सर्वाङ्गैरवनिं गतै: ॥ ७ ॥

viriñco bhagavān dṛṣṭvā saha śarveṇa tāṁ tanum svacchāṁ marakata-śyāmāṁ kañja-garbhāruṇekṣaṇām

Lord Brahmā, together with Lord Śiva, beheld the Supreme Lord’s personal form—clear as crystal, dark like a marakata gem, with lotus-deep, reddish eyes. Clad in yellow silks like molten gold, He shone with beauty in every limb, His face serene and His eyebrows exquisitely graceful.

विरिञ्चःBrahmā (Viriñca)
विरिञ्चः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootविरिञ्च (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
भगवान्the blessed lord (venerable one)
भगवान्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेष्य-सम्बन्धे विरिञ्चः इति
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa/Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having seen’
सहtogether with
सह:
सहकारक (Sahakāraka/Accompaniment)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय; सह-योगे तृतीया अपेक्षा (with + Instrumental)
शर्वेणwith Śarva (Śiva)
शर्वेण:
सहकारक (Sahakāraka/Accompaniment)
TypeNoun
Rootशर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन
ताम्that (her/that)
ताम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; ‘तनुम्’ इति विशेष्यं निर्देशयति
तनुम्form, body
तनुम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
स्वच्छाम्clear, pure, bright
स्वच्छाम्:
कर्मविशेषण (Karma-viśeṣaṇa/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootस्वच्छ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; ‘तनुम्’ इति विशेषण
मरकतश्यामाम्emerald-dark (greenish-blue)
मरकतश्यामाम्:
कर्मविशेषण (Karma-viśeṣaṇa/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootमरकत + श्याम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समासः (मरकत इव श्यामा); ‘तनुम्’ इति विशेषण
कञ्जगर्भारुणेक्षणाम्having eyes reddish like the inside of a lotus
कञ्जगर्भारुणेक्षणाम्:
कर्मविशेषण (Karma-viśeṣaṇa/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootकञ्ज + गर्भ + अरुण + ईक्षण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कञ्जगर्भवत् अरुणे ईक्षणे यस्याः/यस्य); ‘तनुम्’ इति विशेषण
B
Brahmā (Viriñca)
Ś
Śiva (Śarva)
L
Lakṣmī (Śrī)
S
Sudarśana (personified weapon)
T
The Supreme Person (Puruṣaṁ Param, Viṣṇu)

FAQs

These verses describe the Lord’s resplendent, lotus-eyed form attended by Śrī (Lakṣmī), adorned with Kaustubha and divine ornaments, and worshiped even by His personified weapons like Sudarśana.

Seeing the Supreme Person’s transcendental presence, Brahmā and Śiva—along with all the demigods—offered full prostrated obeisances and prayers, acknowledging Him as the highest refuge and controller.

By cultivating humility—like the greatest gods who bow to the Supreme—and by regularly hearing and reciting descriptions of the Lord’s form and glories to awaken reverence and devotion.