Mantra 16

Sukta 8

Sanskrit (Devanagari)

यास्तिरश्चीरुपर्षन्त्यर्षणीर्वक्षणासु ते । अहिंसन्तीरनामया निर्द्रवन्तु बहिर्बिलम्

IAST Transliteration

yās tiráścīr úparṣanty arṣaṇī́r vakṣaṇā́su te | ahíṃsantīr anāmayā́ nírdravantu bahírbilám ||

English Translation (Griffith/Whitney)

What female powers, spreading crosswise, press upon thy joints, upon thy groins—harmless, unailing, let them run forth, away, unto the outer burrow.

Word by Word

• याः: which (fem. pl.)
• याः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तिरश्चीः: going crosswise/sideways
• तिरश्चीः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: तिरश्च्/तिर्यञ्च् (प्रातिपदिक)

• उप: near, towards
• उप: —
• Type: Indeclinable
• Root: उप (उपसर्ग/अव्यय)

• ऋषन्ति: they move/rush
• ऋषन्ति: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: ऋष् (धातु; ‘to go/move, rush’)

• अर्षणीः: (female) channels/veins; conduits
• अर्षणीः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अर्षणी (प्रातिपदिक)

• वक्षणासु: in the flanks/loins
• वक्षणासु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: वक्षणा (प्रातिपदिक)

• ते: of you/thy
• ते: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अहिंसन्तीः: not harming; harmless
• अहिंसन्तीः: कर्तृ
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: अ-हिंसन्ती (हिंस् धातु से वर्तमान-कृदन्त; नञ्-पूर्वक)

• अनामयाः: free from disease
• अनामयाः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: अ-नामय (प्रातिपदिक; नञ्-पूर्वक)

• निर्द्रवन्तु: let them run out/away
• निर्द्रवन्तु: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: द्रु/द्रव् (धातु; ‘to run’), उपसर्ग: निर्

• बहिः: outside
• बहिः: —
• Type: Indeclinable
• Root: बहिः (अव्यय)

• बिलम्: hole, burrow, cavity
• बिलम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: बिल (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (not specified in excerpt)

Devata: Yákṣma / disease-demons

Chandas: Anuṣṭubh (probable)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"bhayankara","emotional_arc":"Recognition of invasive spread, then forceful expulsion to safety outside.","listener_experience":"A vigilant, protective energy that culminates in relief and regained control.","intensity":7}