Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 24

Sukta 10

विराड् वाग् विराट् पृथिवी विराडन्तरिक्षं विराट् प्रजापतिः । विराण्मृत्युः साध्यानामधिराजो बभूव तस्य भूतं भव्यं वशे स मे भूतं भव्यं वशे कृणोतु

virā́ḍ vā́g virā́ṭ pṛthivī́ virā́ḍ antárikṣaṃ virā́ṭ prajā́patiḥ | virā́ṇ mṛtyúḥ sā́dhyānām adhirā́jo babhū́va tásya bhūtáṃ bhávyam váśe sá me bhūtáṃ bhávyam váśe kṛṇotu

Virāj is Speech; Virāj is Earth; Virāj is Mid-air; Virāj is Prajāpati. From Virāj Death became the over-king of the Sādhyas: the Past and the Future are in his dominion—may he set for me the Past and the Future in dominion.

वि॒राट्Virāṭ (cosmic expanse)
वि॒राट्:
Kartā (सम्बन्धः—समास/समुच्चय-वाक्ये विषयः)
TypeNoun (proper/abstract)
Rootविराज् (प्रातिपदिक) / विराट्
वाक्speech
वाक्:
Kartā (समुच्चित-विषयः)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
विराट्Virāṭ
विराट्:
Kartā
TypeNoun
Rootविराज् (प्रातिपदिक) / विराट्
पृथिवीearth
पृथिवी:
Kartā
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
विराट्Virāṭ
विराट्:
Kartā
TypeNoun
Rootविराज् (प्रातिपदिक) / विराट्
अन्तरिक्षम्midspace, atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Kartā
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
विराट्Virāṭ
विराट्:
Kartā
TypeNoun
Rootविराज् (प्रातिपदिक) / विराट्
प्रजापतिःPrajāpati (lord of creatures)
प्रजापतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
विराट्Virāṭ
विराट्:
Kartā
TypeNoun
Rootविराज् (प्रातिपदिक) / विराट्
मृत्युःdeath
मृत्युः:
Kartā
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
साध्यानाम्of the Sādhyas
साध्यानाम्:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootसाध्य (प्रातिपदिक)
अधिराजःover-king, sovereign
अधिराजः:
Kartā (विधेय-नाम)
TypeNoun
Rootअधिराज (प्रातिपदिक)
बभूवbecame
बभूव:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootभू (धातु)
तस्यof him/that
तस्य:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भूतम्what has been (past)
भूतम्:
Karma
TypeNoun/Participle
Rootभूत (कृदन्त-प्रातिपदिक; भू + क्त)
भव्यम्what will be (future)
भव्यम्:
Karma
TypeAdjective (substantivized)
Rootभव्य (कृदन्त/विशेषण-प्रातिपदिक; भू + यत्)
वशेin (his) control, under sway
वशे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootवश (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मेto/for me
मे:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भूतम्the past
भूतम्:
Karma
TypeNoun/Participle
Rootभूत (भू + क्त)
भव्यम्the future
भव्यम्:
Karma
TypeAdjective (substantivized)
Rootभव्य (भू + यत्)
वशेunder control
वशे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootवश (प्रातिपदिक)
कृणोतुmay (he) make, place
कृणोतु:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootकृ (धातु; वैदिक-प्रयोगः कृणोति)

Rishi: As for AV 9.10 (anukramaṇī needed)

Devata: Virāj; Vāc; Prajāpati; Mṛtyu (subordinate)

Chandas: Triṣṭubh-like (verify by count)

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Expansive proclamation → confrontation with Death → confident petition for dominion → settled fearlessness.","listener_experience":"Uplifted authority and breadth; a calm courage when thinking about time and mortality.","intensity":7}