Mantra 8

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

यो मा पाकेन मनसा चरन्तमभिचष्टे अनृतेभिर्वचोभिः । आप इव काशिना संगृभीता असन्नस्त्वसतः इन्द्र वक्ता

IAST Transliteration

yó mā pā́kena mánasā cárantam abhícāṣṭe anṛ́tebhir vácobhiḥ | ā́pa iva kāśínā saṃgṛbhītā́ ásan no tv ásatá índra vaktā́ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Who with a crafty mind, as I go my way, denounceth me with words of untruth—like waters seized fast with a snare, so may the utterer of the unreal, O Indra, be held for our behoof.

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: कर्तृ (सम्बन्ध-कर्तृ; यः = ‘जो (व्यक्ति)’)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• माम्: me
• माम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पाकेन: with (a) simple/guileless
• पाकेन: करण
• Type: Adjective
• Root: पाक (प्रातिपदिक; ‘पाक’ = सरल/निर्दोष/अपरिपक्व)

• मनसा: with mind
• मनसा: करण
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)

• चरन्तम्: walking/behaving (conducting myself)
• चरन्तम्: कर्म (माम्-विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: चर् (धातु) → चरन्त् (वर्तमान-कृदन्त, शतृ)

• अभिचष्टे: looks at / speaks against / accuses
• अभिचष्टे: कर्तृ (यः … सः)
• Type: Verb
• Root: चक्ष् (धातु) + अभि (उपसर्ग) → अभि-चष्टे

• अनृतेभिः: with untrue/false
• अनृतेभिः: करण
• Type: Adjective
• Root: अनृत (प्रातिपदिक)

• वचोभिः: with words/speeches
• वचोभिः: करण
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)

• आपः: waters
• आपः: उपमान (उपमा-प्रयोगे)
• Type: Noun
• Root: आप् (प्रातिपदिक)

• इव: like/as
• इव: (उपमा-सूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)

• काशिना: with brightness/shine
• काशिना: करण (गुण-करणम्: ‘दीप्त्या/प्रकाशेन’)
• Type: Noun (instrumental of quality) / Adjective
• Root: काशिन्/काशि (प्रातिपदिक; ‘काशिन्’ = चमक/प्रकाश/दीप्ति; यहाँ तृतीया एकवचनम्)

• संगृभीताः: gathered/collected
• संगृभीताः: कर्तृ (आपः … संगृभीताः)
• Type: Participle
• Root: ग्रह् (धातु) + सम् (उपसर्ग) → संगृहीत (भूतकृदन्त, क्त)

• असन्: they were / may they be
• असन्: क्रिया (मुख्य-वाक्ये)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• नः: for us / our
• नः: सम्प्रदान/सम्बन्ध (अर्थानुसार: ‘for us/our’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्व्: indeed/just
• त्व्: (निपात; बलार्थक)
• Type: Indeclinable
• Root: त्व (अव्यय; निपातः, ‘indeed/just’)

• असतः: of the untrue / of non-being
• असतः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Adjective/Noun
• Root: असत् (प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• वक्ता: speaker/utterer (one who speaks)
• वक्ता: कर्तृ (असतः … वक्ता = ‘असत्य-वक्ता’)
• Type: Noun (agent)
• Root: वच् (धातु) → वक्तृ (प्रातिपदिक; कर्तृवाचक) / वक्ता (प्रथमा एकवचनम्)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī attribution varies)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh-like (as transmitted)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"bhayankara","emotional_arc":"From being targeted while ‘going about’ to a confident request for restraint of the attacker; fear converts to guarded strength.","listener_experience":"Relief through containment; sense of being protected against reputational harm.","intensity":6}