Mantra 1

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

शत्रुदमनम्। इन्द्रासोमा तपतं रक्ष उब्जतं न्यऽर्पयतं वृषणा तमोवृधः । परा शृणीतमचितो न्योऽषतं हतं नुदेथां नि शिशीतमत्त्रिणः

IAST Transliteration

śatrú-damanam | índrā-sómā tápataṁ rákṣa ubjátaṁ ny-àrpayataṁ vṛ́ṣaṇā támo-vṛ́dhaḥ | párā śṛṇītam acítaḥ ny-oṣataṁ hatáṁ nudéthāṁ ní śiśītam attríṇaḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Enemy-subduing. O Indra-Soma, burn ye; crush the Rákṣas, and bind him down—ye two strong Bulls—him that waxeth in darkness. Shatter ye and drive away the unseen; burn him down, smite, thrust forth; whet ye (your power) against the devourers.

Word by Word

• इन्द्रासोमा: O Indra and Soma
• इन्द्रासोमा: सम्बोधन (कर्तृ-प्रेरणासम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र + सोम (प्रातिपदिक) (द्वन्द्व-समास)

• तपतम्: burn, heat (you two)!
• तपतम्: कर्तृ (आज्ञाप्राप्त-क्रियाकर्ता)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)

• रक्षः: the demon/evil spirit
• रक्षः: कर्म
• Type: Noun
• Root: रक्षस् (प्रातिपदिक)

• उब्जतम्: crush (you two)!
• उब्जतम्: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: उब्ज् (धातु; ‘to press down, crush’)

• नि: down, into
• नि: क्रियाविशेषण (उपसर्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• अर्पयतम्: cast/drive (it) down; make it go
• अर्पयतम्: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: अर्पय् (अर्प्-णिच्) (धातु)

• वृषणा: O two mighty/bull-like ones
• वृषणा: सम्बोधन (इन्द्रासोमा-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: वृषन् (प्रातिपदिक)

• तमोवृधः: darkness-growing (one)
• तमोवृधः: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: तमस् + वृध् (कृदन्त/बहुव्रीहि-समास; ‘darkness-increasing’)

• परा: away, forth
• परा: क्रियाविशेषण (उपसर्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: परा (अव्यय/उपसर्ग)

• शृणीतम्: shatter (you two)!
• शृणीतम्: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: शृ (धातु; ‘to break, shatter’)

• अचितः: senseless, unperceiving
• अचितः: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: अ-चित (कृदन्त/विशेषण; ‘unthinking, senseless’)

• नि: down
• नि: क्रियाविशेषण (उपसर्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• ओषतम्: burn/scorch (you two)!
• ओषतम्: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: वस्/उष् (धातु; ‘to burn, scorch’) (वैदिक रूप)

• हतम्: struck, slain
• हतम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: हन् (धातु) → हत (कृदन्त, भूतकृत्)

• नु: now, indeed
• नु: सम्बन्ध/बलवाचक-निपात
• Type: Indeclinable
• Root: नु (निपात)

• उदेथाम्: drive out (you two)!
• उदेथाम्: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: उद् + इ (धातु; ‘to go up/out, drive out’)

• नि: down, thoroughly
• नि: क्रियाविशेषण (उपसर्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• शिशीतम्: sharpen (yourselves/your weapons)
• शिशीतम्: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: शि/शै (धातु; ‘to sharpen’) → शिशी (द्वित्व-आदेश)

• अत्त्रिणः: the devourers (harmful beings)
• अत्त्रिणः: कर्म
• Type: Noun
• Root: अत्तृ (प्रातिपदिक; ‘eater, devourer’) (वैदिक बहुवचन)

Attribution

Rishi: Atharvanic (often anonymous/collective in practical hymns)

Devata: Indra and Soma

Chandas: Triṣṭubh/Jagatī-like (long, imperative-rich pādas)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"Mobilization → assault on darkness → binding and decisive expulsion.","listener_experience":"Courage, readiness, sense of allied power; fear transmuted into disciplined action.","intensity":9}