Next Mantra

Mantra 1

Sukta 76

आयुष्यम्। य एनं परिषीदन्ति समादधति चक्षसे । संप्रेद्धो अग्निर्जिह्वाभिरुदेतु हृदयादधि

āyúṣyam | yá énaṃ parí-sī́danti sam-ā-dádhati cákṣase | saṃ-préddho agnír jihvā́bhir úd etu hṛ́dayād ádhi ||

Life-giving is this: they who sit about him and duly set him in order for the eye—let Agni, fully kindled, with his tongues rise forth from over the heart.

आयुष्यम्life-giving; conducive to long life
आयुष्यम्:
कर्म (अभिप्रेत-वस्तु/फल) अथवा विधेय-विशेषण
TypeAdjective
Rootआयुष्य (प्रातिपदिक; आयुस् + यत्) अथवा आयुष्य- (विशेषण-प्रातिपदिक)
यःwho (he who)
यः:
कर्तृ (सम्बन्धवाक्ये) अथवा सम्बन्धसूचक
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एनम्him/it (this one)
एनम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम्/एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक; एनद्-रूप)
परिaround
परि:
— (क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
सीदन्तिsit down; take their seats
सीदन्ति:
क्रिया (कर्तृ = यः… [बहुवचनार्थे ‘ये’ अभिप्रेताः])
TypeVerb
Root√सद् (सीदति)
सम्together; completely
सम्:
— (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
towards; unto
:
— (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
दधतिplace; set; establish
दधति:
क्रिया (कर्तृ = परिषीदन्ति [जनाः])
TypeVerb
Root√धा (दधाति)
चक्षसेfor sight; for the eye/vision
चक्षसे:
सम्प्रदान (उद्देश्य/हित) अथवा प्रयोजन
TypeNoun
Rootचक्षस् (प्रातिपदिक)
सम्fully; together
सम्:
— (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
प्रforth; forward
प्र:
— (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
इद्धःkindled; blazing
इद्धः:
कर्तृ-विशेषण (अग्निः) अथवा विधेय-विशेषण
TypeAdjective
Root√इन्ध् (इद्ध = क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त) / इद्ध (विशेषण-प्रातिपदिक)
अग्निःAgni; fire
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
जिह्वाभिःwith (his) tongues/flames
जिह्वाभिः:
करण
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
उद्up; out
उद्:
— (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootउद् (उपसर्ग/अव्यय)
एतुlet (him) go forth; let (him) rise
एतु:
क्रिया (कर्तृ = अग्निः)
TypeVerb
Root√इ (एति)
हृदयात्from the heart
हृदयात्:
अपादान
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
अधिupon; over
अधि:
— (उपसर्ग/अधिकरण-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)

Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution not supplied in input; commonly Atharvan/Angiras for such charms)

Devata: Agni

Chandas: Anuṣṭubh (probable; requires full metrical verification against pada counts)

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From crisis vigilance to courageous reanimation and calm.","listener_experience":"Strengthening, heartening; a sense of warmth and return of presence.","intensity":6}