Mantra 1

Sukta 98

Sanskrit (Devanagari)

अजरं क्षत्रम्। इन्द्रो जयाति न परा जयाता अधिराजो राजसु राजयातै । चर्कृत्य ईड्यो वन्द्यश्चोपसद्यो नमस्योऽभवेह

IAST Transliteration

ájaraṃ kṣatrám | índro jayāti ná párā jayātai adhírājo rā́jasu rājayātai | carkṛ́tya ī́ḍyo vándyaś copasádyó namasyó'bhavet ihá ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Unaging be the royal power. Indra conquers; he is not conquered in defeat: as overlord among kings may he exercise kingship. Illustrious, to be praised, to be reverenced, and to be approached, to be bowed to—may he become here.

Word by Word

• अजरम्: unaging, undecaying
• अजरम्: विशेषण (क्षत्रम्-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अजर (प्रातिपदिक; a- + जर ‘to age’)

• क्षत्रम्: sovereign power; dominion
• क्षत्रम्: कर्म/प्रमेय (स्तुत्य-वस्तु)
• Type: Noun
• Root: क्षत्र (प्रातिपदिक)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• जयाति: wins; conquers
• जयाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: जि (धातु; जये)

• न: not
• न: निषेधक
• Type: Indeclinable
• Root: न (निषेध-अव्यय)

• परा: away; forth; in defeat (as adverb)
• परा: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: परा (उपसर्ग/अव्यय)

• जयाते: is conquered; loses (lit. ‘is won over’)
• जयाते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: जि (धातु; जये)

• अधिराजः: over-king; paramount ruler
• अधिराजः: कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषण/उपाधि)
• Type: Noun
• Root: अधिराज (प्रातिपदिक; अधि- + राज)

• राजसु: among kings
• राजसु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• राजयाते: rules; reigns
• राजयाते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: राज् (धातु; राजृ दीप्तौ/राजे)

• चर्कृत्य: having done/made (well); having accomplished
• चर्कृत्य: क्रियाविशेषण (पूर्वकर्म)
• Type: Verbal indeclinable (gerund)
• Root: कृ (धातु; करणे) + चर्कृ (पुनरुक्त/तीव्र-भाव)

• ईड्यः: praiseworthy
• ईड्यः: विशेषण (इन्द्रः/अधिराजः)
• Type: Adjective
• Root: ईड्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ईड्/ईळ् ‘to praise’)

• वन्द्यः: to be saluted; venerable
• वन्द्यः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: वन्द्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वन्द् ‘to salute’)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (समुच्चय-अव्यय)

• उपसद्यः: approachable; fit to be approached
• उपसद्यः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: उपसद्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; उप- + √सद् ‘to sit/approach’)

• नमस्यः: worthy of reverence
• नमस्यः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: नमस्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √नम् ‘to bow’)

• अभवत्: became; was
• अभवत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भू (धातु; भवति)

• इह: here
• इह: अधिकरण (देश)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (देशवाचक-अव्यय)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (not specified in the provided excerpt)

Devata: Indra (and kṣatra as the invoked power)

Chandas: Mixed; prose-like opening with metrical continuation (as transmitted)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Proclamation of permanence → certainty of victory → settling into dignified reverence.","listener_experience":"Confidence in leadership; a calm sense of hierarchy and order.","intensity":7}