Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 15

चतस्रश्च मे चत्वारिंशच्च मे ऽपवक्तार ओषधे । ऋतजात ऋतावरि मधु मे मधुला करः

catásraś ca me catvāriṁśác ca me ’pavaktā́ra oṣadhe | ṛtájāta ṛtā́vari mádhu me madhulā́ karáḥ

Four for me, and forty for me—O Herb—(be) repellers. Born of Ṛta, O guardian of Ṛta: make for me honey, make (me) honey-sweet.

चतस्रःfour (feminine plural)
चतस्रः:
Kartā (विधेय-सम्बन्धः; ‘मे’ इति सम्बन्धेन ‘(सन्ति)’ इत्यर्थे)
TypeAdjective (numeral)
Rootचतस् (संख्या-प्रातिपदिक) → चतस्र्- (स्त्री.)
and
:
TypeIndeclinable
Root
मेto/for me; my
मे:
Sampradāna/सम्बन्ध (to/for me; possessive relation)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
चत्वारिंशत्forty
चत्वारिंशत्:
Kartā (विधेय-सम्बन्धः; ‘मे’ इति सम्बन्धेन)
TypeAdjective (numeral)
Rootचत्वारिंशत् (संख्या-प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Root
मेto/for me; my
मे:
Sampradāna/सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
अपवक्तारःrepellers; those who ward off (evil/disease)
अपवक्तारः:
Kartā (स्तुत्य/आशीर्वाद-वाक्ये ‘(भवन्तु)’ इत्यध्याहारः)
TypeNoun (agent)
Rootअपवक्तृ (कृदन्त-प्रातिपदिक; अप + √वच् ‘वद्/वच्’)
ओषधेO herb/medicinal plant
ओषधे:
सम्बोधन (addressed entity)
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
ऋतजातborn of ṛta (cosmic order); rightly-born
ऋतजात:
सम्बोधन (qualifier of the vocative)
TypeAdjective
Rootऋतजात (समास-प्रातिपदिक: ऋत + जात)
ऋतावरिprotecting/covering with ṛta; guardian of order
ऋतावरि:
सम्बोधन (qualifier of the vocative)
TypeAdjective
Rootऋतावरि (प्रातिपदिक; ‘ऋत’ + ‘आवरि/आवृ’ इत्यर्थ-निर्मित)
मधुhoney; sweetness
मधु:
Kartā/विधेय ( ‘मे’ इति सम्बन्धेन ‘(अस्ति)’ इत्यर्थे)
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
मेto/for me; my
मे:
Sampradāna/सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
मधुलाsweet; honeyed
मधुला:
Kartā/विधेय (करः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमधुल (प्रातिपदिक; मधु + -ल)
करःhand; (also) ray/beam (here: hand)
करः:
Kartā (विधेय; ‘(अस्ति/भवतु)’ इत्यध्याहारः)
TypeNoun
Rootकर (प्रातिपदिक)

Rishi: Atharvanic tradition (variable attribution)

Devata: Oṣadhi; Ṛta as validating principle

Chandas: Anuṣṭubh-like (Atharvanic refrain style)

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":null,"emotional_arc":"Fortification → serenity.","listener_experience":"Feeling enclosed, safe, and gently soothed.","intensity":3}