Mantra 2

Sukta 22

Sanskrit (Devanagari)

एमं भज ग्रामे अश्वेषु गोषु निष्टं भज यो अमित्रो अस्य। वर्ष्म क्षत्राणामयमस्तु राजेन्द्र शत्रुं रन्धय सर्वमस्मै

IAST Transliteration

enám bhaja grā́me áśveṣu góṣu níṣṭaṃ bhaja yó amítró asya | várṣma kṣatrā́ṇām ayám astu rā́jendra śátruṃ randhaya sárvam asmai ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Allot to him in the village, among horses, among cows, the choicest portion; whoso is his foe—this man let him be the eminence of powers, O King. O Indra, subject the enemy, subject them all, unto him.

Word by Word

• एनम्: him/this (person)
• एनम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एनद्/एतद्-श्रुति (acc. sg.)

• भज: allot/assign; place
• भज: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भज्

• ग्रामे: in the village
• ग्रामे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: ग्राम (प्रातिपदिक)

• अश्वेषु: among the horses
• अश्वेषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• गोषु: among the cows
• गोषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• निष्टम्: (as) fixed/assigned (place/lot)
• निष्टम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: निष्ट (प्रातिपदिक; ‘settled/placed/assigned’; also used adverbially)

• भज: assign/place
• भज: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भज्

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अमित्रः: enemy
• अमित्रः: कर्तृ (यः… अमित्रः)
• Type: Noun
• Root: अमित्र (प्रातिपदिक)

• अस्य: of him/of this (man)
• अस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वर्ष्म: strength, vigor, eminence
• वर्ष्म: कर्तृ/विशेष्य (अयम्… वर्ष्म)
• Type: Noun
• Root: वर्ष्मन् (प्रातिपदिक)

• क्षत्राणाम्: of the kṣatra-powers / of rulers/warriors
• क्षत्राणाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: क्षत्र (प्रातिपदिक)

• अयम्: this (one)
• अयम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्तु: let (him/it) be
• अस्तु: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस्

• राजा: king
• राजा: कर्तृ (अस्तु)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (Vocative)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• शत्रुम्: the enemy
• शत्रुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: शत्रु (प्रातिपदिक)

• रन्धय: subdue/overpower
• रन्धय: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रन्ध् (रध्/रन्ध् ‘to subdue, bring under control’)

• सर्वम्: wholly, completely
• सर्वम्: कर्म/क्रियाविशेषण
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)

• अस्मै: for him/to him
• अस्मै: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अयम् (अस्मद्-प्रयोगः; दत्तिवाचक सर्वनाम)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Āṅgirasa milieu (varies by anukramaṇī)

Devata: Indra (with the king as ritual addressee)

Chandas: Triṣṭubh-like (requires metrical verification)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From claiming shares → asserting eminence → commanding total submission of enemies.","listener_experience":"Assured entitlement and uplift; sense of being ‘backed’ by sovereign power.","intensity":7}