Mantra 1

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

वाजीकरण यां त्वा गन्धर्वो अखनद् वरुणाय मृतभ्रजे । तां त्वा वयं खनामस्योषधिं शेपहर्षणीम्

IAST Transliteration

vājī-karaṇa yā́ṁ tvā́ gandharvó ákhanad váruṇāya mṛtá-bhraje | tā́ṁ tvā́ vayáṁ khanāmasy óṣadhiṁ śépa-harṣaṇīm ||

English Translation (Griffith/Whitney)

O virilizer, thee which the Gandharva dug for Varuṇa, gleaming with potent essence— that herb we now dig up, thee, the stirrer of the member.

Word by Word

• वाजीकरण: (the) virility-promoting (charm/rite)
• वाजीकरण: (वाक्य-शीर्ष; कर्तृ/कर्म-निर्देश नास्ति)
• Type: Noun
• Root: वाजीकरण (प्रातिपदिक)

• याम्: which (her)
• याम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्वा: you (thee)
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• गन्धर्वः: the Gandharva
• गन्धर्वः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व (प्रातिपदिक)

• अखनत्: dug up
• अखनत्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: खन् (धातु)

• वरुणाय: for Varuṇa
• वरुणाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• मृतभ्रजे: to (him) of shining/gleaming splendor (epithet)
• मृतभ्रजे: सम्प्रदान (विशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: मृतभ्रज् (प्रातिपदिक; समासः)

• ताम्: that (her)
• ताम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्वा: you (thee)
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वयम्: we
• वयम्: कर्ता
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• खनामः: dig up
• खनामः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: खन् (धातु)

• असि: you are
• असि: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• ओषधिम्: herb, medicinal plant
• ओषधिम्: कर्म (असि इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: ओषधि (प्रातिपदिक)

• शेपहर्षणीम्: arousing the penis; aphrodisiac
• शेपहर्षणीम्: कर्म (विशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective
• Root: शेपहर्षणी (प्रातिपदिक; समासः)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (not specified in the excerpt)

Devata: Oṣadhi (herb) as the operative deity; Gandharva and Varuṇa as mythic guarantors

Chandas: Anuṣṭubh (probable; to be confirmed)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shringara","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Mythic wonder → practical retrieval → erotic revitalization.","listener_experience":"Reduced shame, increased hope and embodied warmth; sense of sanctioned rejuvenation.","intensity":6}