Mantra 5
Sukta 22
Sanskrit (Devanagari)
यावच्चतस्रः प्रदिशश्चक्षुर्यावत् समश्नुते। तावत् समैत्विन्द्रियं मयि तद्धस्तिवर्चसम्
IAST Transliteration
yā́vac catásraḥ pradíśaś cákṣur yā́vat samaśnuté | tā́vat sám etv índriyaṁ máyí tád hastivarcásam ||
English Translation (Griffith/Whitney)
As far as the eye reaches over the four quarters, so far—wholly—let mastery (Indra-power) come into me: that elephant-splendour.
Word by Word
यावत्as far as; to the extent that
यावत्:
Adhikaraṇa (परिमाण-सीमा/व्याप्ति-निर्देशः)
TypeAdjective/Correlative pronoun
Rootयावत् (प्रातिपदिक; यावत्-शब्दः)
चतस्रःfour
चतस्रः:
Viśeṣaṇa (प्रदिशाम्)
TypeAdjective (Numeral)
Rootचतुर् (संख्या-प्रातिपदिक)
प्रदिशःthe (four) directions/quarters
प्रदिशः:
Adhikaraṇa (दिक्-व्याप्ति/देश-परिमाण-निर्देशः)
TypeNoun
Rootप्रदिश् (प्रातिपदिक; ‘प्र’+दिश्)
चक्षुःthe eye; sight
चक्षुः:
Kartā (समश्नुते इत्यस्य)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
यावत्as much as; as far as
यावत्:
Adhikaraṇa (परिमाण-सीमा)
TypeAdjective/Correlative pronoun
Rootयावत् (प्रातिपदिक)
समश्नुतेreaches; extends to; pervades
समश्नुते:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootअश् (धातु; अश्नुते = ‘to reach/attain/pervade’)
तावत्so far; to that extent
तावत्:
Adhikaraṇa (परिमाण-प्रत्यवस्थापनम्: ‘so much’)
TypeAdjective/Correlative pronoun
Rootतावत् (प्रातिपदिक; तावत्-शब्दः)
सम्together; completely
सम्:
—
TypeIndeclinable (Preverb)
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
एतुlet it come; may it come
एतु:
Kriyā (आशीर्वचन/विधानम्)
TypeVerb
Rootइ (धातु; ‘to go/come’)
इन्द्रियम्vital power; strength; sense-power
इन्द्रियम्:
Kartā (एतु इत्यस्य) / (कर्मभावे) गन्तव्य-वस्तु
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
मयिin me
मयि:
Adhikaraṇa (आश्रयः/अन्तर्भावः: ‘in me’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
Viśeṣaṇa (हस्तिवर्चसम्)
TypePronoun/Determiner
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हस्तिवर्चसम्elephant-like vigor/splendor; mighty strength
हस्तिवर्चसम्:
Apposition/Viśeṣya (इन्द्रियम् इत्यस्य विशेषणवत्/समानााधिकरणम्)
TypeNoun (compound)
Rootहस्तिवर्चस् (प्रातिपदिक; हस्ति + वर्चस् ‘elephant-like splendor/force’)
Attribution
Rishi: Atharvanic
Devata: Indriya (Indra-power) and Hastivarcasa as personified/abstract potency
Chandas: Anuṣṭubh (probable; compact two-line form)
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Quiet expansion into confident command.","listener_experience":"Broader breath, steadier gaze, reduced reactivity; a sense of occupying the room.","intensity":6}