Mantra 1

Sukta 19

Sanskrit (Devanagari)

अजरं क्षत्रम्। संशितं म इदं ब्रह्म संशितं वीर्य१ बलम्। संशितं क्षत्रमजरमस्तु जिष्णुर्येषामस्मि पुरोहितः

IAST Transliteration

ájaraṃ kṣatrám | sáṃśitaṃ ma idáṃ bráhma sáṃśitaṃ vīryàṃ bálam | sáṃśitaṃ kṣatrám ájaram astu jíṣṇur yéṣām ásmi puróhitaḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Unaging be the dominion. Sharpened is for me this holy power of prayer; sharpened the hero-force, the strength. Sharpened be the dominion, unaging—victorious for those of whom I am the chaplain set in front.

Word by Word

• अजरम्: unaging, undecaying
• अजरम्: विशेषण (कर्म/प्रातिपदिक-विशेषण) — ‘क्षत्रम्’ का
• Type: Adjective
• Root: अ-जर (प्रातिपदिक; जर् ‘to age’ से निषेध) अथवा ‘अजर’ विशेषण-प्रातिपदिक

• क्षत्रम्: sovereign power, dominion
• क्षत्रम्: कर्म/विषय (स्तुत्य/प्रार्थ्य वस्तु) — ‘अस्तु’ का
• Type: Noun
• Root: क्षत्र (प्रातिपदिक)

• संशितम्: sharpened, well-honed
• संशितम्: विशेषण — ‘इदम् ब्रह्म’ का
• Type: Adjective (past participle)
• Root: सम्-शि (धातु ‘शि/शय्’ ‘to sharpen, whet’; क्त-प्रत्यय) → ‘संशित’

• मे: of me / for me
• मे: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘मम’
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• इदम्: this
• इदम्: विशेष्य-निर्देश (देइक्तिक) — ‘ब्रह्म’ का
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम)

• ब्रह्म: sacred utterance, prayer/spell
• ब्रह्म: कर्म/विषय — ‘संशितम्’ (विशेषण) से युक्त
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)

• संशितम्: sharpened, made potent
• संशितम्: विशेषण — ‘वीर्यम्’ का
• Type: Adjective (past participle)
• Root: सम्-शि + क्त → संशित

• वीर्यम्: heroic strength, vigor
• वीर्यम्: कर्म/विषय
• Type: Noun
• Root: वीर्य (प्रातिपदिक)

• बलम्: strength, power
• बलम्: कर्म/विषय (वीर्य के साथ समुच्चित)
• Type: Noun
• Root: बल (प्रातिपदिक)

• संशितम्: sharpened, well-established
• संशितम्: विशेषण — ‘क्षत्रम्’ का
• Type: Adjective (past participle)
• Root: सम्-शि + क्त → संशित

• क्षत्रम्: dominion, royal power
• क्षत्रम्: कर्तृ/विषय — ‘अस्तु’ का
• Type: Noun
• Root: क्षत्र (प्रातिपदिक)

• अजरम्: unaging
• अजरम्: विशेषण — ‘क्षत्रम्’ का
• Type: Adjective
• Root: अ-जर (प्रातिपदिक)

• अस्तु: may it be
• अस्तु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु) — लोट्/आशीर्लिङ्-प्रयोगवत् (विधि/आशीः)

• जिष्णुः: victorious, conquering
• जिष्णुः: विशेषण/विधेय — ‘क्षत्रम्’ (या ‘अस्तु’ के विधेय) का
• Type: Adjective/Noun
• Root: जिष्णु (प्रातिपदिक; √जि ‘to conquer’ से नु-प्रत्यय)

• येषाम्: of whom
• येषाम्: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘उनका/जिनका’
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• अस्मि: I am
• अस्मि: क्रिया (सम्बन्ध-वाक्य में)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• पुरोहितः: purohita, household/royal priest (one placed in front)
• पुरोहितः: कर्तृ/विधेय (अस्मि का)
• Type: Noun
• Root: पुरो-हित (प्रातिपदिक; ‘पुरः’ + ‘हित’)

Attribution

Rishi: Purohita-voice within Atharvanic political hymns (traditionally Atharvan/Āṅgiras milieu)

Devata: Kṣatra (personified dominion) / Brahman (sacral power)

Chandas: Mixed/triṣṭubh-like expansion possible; often treated as Atharvanic political anuṣṭubh-variants (meter uncertain without full pada-counting)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From establishing firmness (ajara) to intensifying power (saṃśita) to assured victory (jiṣṇu).","listener_experience":"A sense of disciplined strength—calm authority rather than frenzy; confidence anchored in consecrated speech.","intensity":7}