Mantra 2
Sukta 65
Sanskrit (Devanagari)
अगोरुधाय गविषे द्युक्षाय दस्म्यं वचः । घृतात् स्वादीयो मधुनश्च वोचत
IAST Transliteration
ágorudhāya gávīṣe dyúkṣāya dásmyaṃ vácaḥ | ghṛtā́t svā́dīyo mádhunaś ca vocata
English Translation (Griffith/Whitney)
For him who hinders not the kine, for cattle-seeking, for the radiant—utter ye the wondrous word, sweeter than ghee and honey both.
Word by Word
अगोरुधायto the non-obstructing (one), the unharming
अगोरुधाय:
सम्प्रदान (यस्य/यस्मै) — स्तुत्यर्थं देवतायै
TypeAdjective (epithet)
Rootअगोरुध (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास) ← अ-गोरुध (गोरुध ‘गो-रुध्’ = गोः रोधकः/अवरोधकः; ‘अ-’ नञ्)
गविषेto the seeker of cattle/booty (provider of gain)
गविषे:
सम्प्रदान
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootगविष् (प्रातिपदिक; ‘गवेषण/गविष्’ = गवेषणम्/गवेषणशीलः; here as epithet)
द्युक्षायto the shining, radiant one
द्युक्षाय:
सम्प्रदान
TypeAdjective (epithet)
Rootद्युक्ष (प्रातिपदिक; ‘द्युक्ष’ = दीप्त/प्रकाशमान/स्वर्ग्य)
दस्म्यम्wonderful, admirable
दस्म्यम्:
कर्म (वचः इति विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootदस्म्य (प्रातिपदिक; ‘दस्म’/‘दस्म्य’ = अद्भुत/वीर/प्रशस्त)
वचःspeech, utterance
वचः:
कर्म (उच्चारणस्य)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
घृतात्from ghee; out of ghee
घृतात्:
अपादान (यतः) / हेत्वर्थ-निर्देशः
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
स्वादीयःsweeter (more sweet)
स्वादीयः:
कर्म (वोचत इत्यस्य—‘(किं?)’ इति)
TypeAdjective (comparative)
Rootस्वादु (प्रातिपदिक) + ईयसुँ (तुलनात्मक-प्रत्यय; comparative)
मधुनःthan honey
मधुनः:
अपादान (यतः) — ‘than honey’ (तुलनायाम्)
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
वःto you (pl.)
वः:
सम्प्रदान (युष्मभ्यः) — श्रोतृभ्यः
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वोचतlet (him/they) speak; may (he/they) utter
वोचत:
क्रिया
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Attribution
Rishi: Ṛgvedic source attribution (per RV parallel).
Devata: Indra
Chandas: RV-style meter; confirm via RV parallel.
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From purpose (for cattle-seeking) to delight (sweetness) to wonder (dasmyaṃ).","listener_experience":"Gentle confidence; sense of abundance and auspiciousness.","intensity":5}