Mantra 3

Sukta 55

Sanskrit (Devanagari)

यमिन्द्र दधिषे त्वमश्वं गां भागमव्ययम्। यजमाने सुन्वति दक्षिणावति तस्मिन् तं धेहि मा पणौ

IAST Transliteration

yám índra dadhíṣe tvám aśváṃ gā́m bhāgám avyáyam | yájamāne sunvátí dakṣiṇā́vatí tásmin táṃ dhéhi mā́ paṇáu ||

English Translation (Griffith/Whitney)

That share, O Indra, thou assignest—horse, cow, an undiminishing portion—unto the sacrificer, the Soma-presser rich in priestly gifts: in him set thou that; let it not be with the Paṇi.

Word by Word

• यम्: whom/that (one)
• यम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• दधिषे: you have placed/you bestow
• दधिषे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) [दधा-]

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अश्वम्: a horse
• अश्वम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• गाम्: a cow
• गाम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• भागम्: a share/portion
• भागम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)

• अव्ययम्: imperishable/undiminishing
• अव्ययम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: अव्यय (प्रातिपदिक)

• यजमाने: in/for the sacrificer
• यजमाने: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: यजमान (प्रातिपदिक)

• सुन्वति: pressing (Soma)
• सुन्वति: अधिकरण
• Type: Participle (present)
• Root: सु (धातु) → सुन्वत् (वर्तमान-कृदन्त)

• दक्षिणावतिः: possessing dakṣiṇā-fees (bountiful in gifts)
• दक्षिणावतिः: अधिकरण
• Type: Adjective
• Root: दक्षिणावत् (प्रातिपदिक)

• तस्मिन्: in him/therein
• तस्मिन्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तम्: him/that
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धेहि: place/put (grant)
• धेहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• मा: do not
• मा: (क्रिया-निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध-अव्यय)

• पणौ: in the Paṇi (miser/cheater)
• पणौ: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: पणि (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: RV-derived Indra-stotra tradition (as transmitted into AV 20); specific r̥ṣi attribution follows the RV source-hymn lineage rather than an Atharvanic family.

Devata: Indra

Chandas: Anuṣṭubh/Jagatī-type RV meter (as per RV source; AV 20 preserves RV prosody)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From petition for allocation to firm exclusion of the hoarder.","listener_experience":"Grounded confidence in rightful livelihood; relief from fear of loss.","intensity":5}