Mantra 10

Sukta 127

Sanskrit (Devanagari)

अभीवस्वः प्र जिहीते यवः पक्वः पथो बिलम्। जनः स भद्रमेधति राष्ट्रे राज्ञः परिक्षितः

IAST Transliteration

abhī́vasvaḥ prá jihīte yávaḥ pakváḥ pátho bílām | jánaḥ sá bhadrám édhatī rāṣṭré rājñaḥ parikṣítaḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

In wealth-abounding wise the ripe barley is borne away; the pit is cleared from off the road. The people—these—thrive in blessed good, within the realm of King Parikṣit.

Word by Word

• अभीवस्वः: prosperous/abounding in wealth (or: prosperity)
• अभीवस्वः: Kartā (वाक्य-आरम्भे कर्तृ/विषय-रूपे) अथवा विशेष्य-सम्बन्ध
• Type: Noun/Adjective
• Root: अभीवस्- (प्रातिपदिक; ‘अभीवस्’ = समृद्धि/ऐश्वर्य/प्रभा) अथवा ‘अभीवस्वन्त्’ (विशेषण-प्रातिपदिक)

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• जिहीते: lets go/abandons/throws off
• जिहीते: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √हा (जहाति) / वैदिक-आत्मनेपद रूप ‘जिहीते’ (जिहीते = त्यजते/विसृजते/अपहरति)

• यवः: barley
• यवः: Kartā (जिहीते इत्यस्य कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यव- (प्रातिपदिक)

• पक्वः: ripe, cooked
• पक्वः: Kartā-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: पक्व- (कृदन्त/विशेषण; √पच् → पक्व)

• पथः: of the path/road
• पथः: Adhikaraṇa/सम्बन्ध (स्थान/सम्बन्ध: ‘मार्गस्य’)
• Type: Noun
• Root: पथ्/पथ- (प्रातिपदिक)

• बिलम्: a hole, pit, burrow
• बिलम्: Karma (जिहीते इत्यस्य कर्म/लक्ष्य)
• Type: Noun
• Root: बिल- (प्रातिपदिक)

• जनः: the people/person
• जनः: Kartā (मेधति इत्यस्य कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन- (प्रातिपदिक)

• स: he/that (one)
• स: Kartā (जनः इत्यस्य पुनरुक्त-निर्देश)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• भद्रमेधति: prospers auspiciously / thrives well
• भद्रमेधति: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मेध् (मेधते) ‘to thrive/be wise/prosper’ + भद्र- (उपसर्गवत्/पूर्वपद-विशेषण; ‘भद्रं’ = कल्याणम्)

• राष्ट्रे: in the realm/kingdom
• राष्ट्रे: Adhikaraṇa (स्थान: ‘राज्ये’)
• Type: Noun
• Root: राष्ट्र- (प्रातिपदिक)

• राज्ञः: of the king
• राज्ञः: सम्बन्ध (राष्ट्रे—राज्ञः: ‘राज्ञः राज्ये’)
• Type: Noun
• Root: राजन्- (प्रातिपदिक)

• परिक्षितः: well-protected/surrounded; (or) Parikṣit
• परिक्षितः: Kartā-विशेषण
• Type: Adjective/Noun
• Root: परिक्षित्/परि-√क्षि (कृदन्त/विशेषण; ‘परिक्षित’ = परितः क्षितः/पर्यवेक्षितः; अथवा नाम ‘परिक्षित्’)

Attribution

Rishi: Not determinable from excerpt alone.

Devata: Prosperity and public welfare within the rāṣṭra (conceptual); implicitly royal fortune.

Chandas: RV-style; exact meter requires syllable count.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From vigorous action (carrying harvest, clearing road) → settled wellbeing (people thrive).","listener_experience":"Confidence, industriousness, and reassurance that dangers are being removed.","intensity":5}