Mantra 2

Sukta 28

Sanskrit (Devanagari)

मित्र एनं वरुणो वा रिशादा जरामृत्युं कृणुतां संविदानौ। तदग्निर्होता वयुनानि विद्वान् विश्वा देवानां जनिमा विवक्ति

IAST Transliteration

mítra énaṃ váruṇo vā riśā́dā jarā́mṛtyuṃ kṛṇutāṃ saṃvidānáu | tád agnír hótā vayúnāni vidvā́n víśvā devā́nāṃ jánimā vivakti ||

English Translation (Griffith/Whitney)

May Mitra—or Varuṇa, the devourer of hurt—by joint accord make for this man a turning from age-and-death. That Agni, the Hotṛ, knowing the ordinances, distinguisheth all the births and offices of the Gods.

Word by Word

• मित्रः: Mitra (the deity)
• मित्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)

• एनम्: this one; him
• एनम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक: एनद्-श्रुति)

• वरुणः: Varuṇa (the deity)
• वरुणः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• वा: or
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा

• रिशादः: the harm-eater; destroyer of injury
• रिशादः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: रिशाद (प्रातिपदिक; ‘रिश’ + ‘आद’ = हानिकर-भक्षकः)

• जरामृत्युम्: old age and death
• जरामृत्युम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: जरामृत्यु (प्रातिपदिक; द्वन्द्व/समाहार: जरा + मृत्यु)

• कृणुताम्: let the two make/do
• कृणुताम्: —
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• संविदानौ: being in agreement; acting in concert
• संविदानौ: कर्तृ
• Type: Participle (Adjective)
• Root: सम्-विद् (धातु) → संविदान (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• तत्: that
• तत्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्निः: Agni
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• होता: the Hotṛ; officiating priest
• होता: कर्तृ (अग्निः-समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: होतृ (प्रातिपदिक)

• वयुनानि: devices; means; wise ordinances
• वयुनानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: वयुन (प्रातिपदिक)

• विद्वान्: knowing; wise
• विद्वान्: कर्तृ (अग्निः-समनाधिकरण)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: विद् (धातु) → विद्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• विश्वा: all
• विश्वा: कर्म
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• जनिमा: births; origins
• जनिमा: कर्म
• Type: Noun
• Root: जनिमन्/जनिमा (प्रातिपदिक; ‘जन्’ से भाव/नामा)

• विवक्ति: apportions; distinguishes; distributes
• विवक्ति: —
• Type: Verb
• Root: वि-√वच् (धातु)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angiras-type attribution (as typical for AV healing/life rites; specific r̥ṣi assignment depends on the anukramaṇī tradition for 2.28).

Devata: Mitra-Varuṇa; Agni (Hotṛ) as ritual mediator

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable cadence typical of the verse’s structure)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From anxiety about jarā-mṛtyu to calm assurance through lawful cosmic cooperation.","listener_experience":"Sober reassurance—one feels ‘held’ by order and proper method.","intensity":4}