Mantra 8

Sukta 53

Sanskrit (Devanagari)

काले तपः काले ज्येष्ठं काले ब्रह्म समाहितम्। कालो ह सर्वस्येश्वरो यः पितासीत् प्रजापतेः

IAST Transliteration

kālé tápaḥ kālé jyéṣṭhaṁ kālé bráhma samā́hitam | kāló ha sárvasyéśvaro yáḥ pitā́ āsīt prajā́pateḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

In Time is fervid austerity; in Time is the Highest set; in Time is holy Brahman firmly stablished. Time, verily, is lord of all—he who was father of Prajāpati.

Word by Word

• काले: in/at Time
• काले: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)

• तपः: austerity, heat (tapas)
• तपः: कर्तृ (वाक्य-निहित ‘अस्ति’ के साथ) / विधेय
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)

• काले: in Time
• काले: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)

• ज्येष्ठम्: the highest, the श्रेष्ठ (supreme)
• ज्येष्ठम्: कर्तृ (वाक्य-निहित ‘अस्ति’ के साथ) / विधेय
• Type: Adjective (used substantively) / Noun-like
• Root: ज्येष्ठ (प्रातिपदिक)

• काले: in Time
• काले: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)

• ब्रह्म: sacred power; the Veda/holy utterance; Brahman
• ब्रह्म: कर्तृ (वाक्य-निहित ‘अस्ति’ के साथ) / विधेय
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)

• समाहितम्: collected, composed, well-established
• समाहितम्: विशेषण (ब्रह्मणः) / विधेयांश
• Type: Participle (Adjective) / Kṛdanta
• Root: सम्-आ-धा (धातु) → समाहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• कालः: Time
• कालः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)

• ह: indeed, surely
• ह: —
• Type: Indeclinable
• Root: ह (निपात)

• सर्वस्य: of all
• सर्वस्य: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of all’
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: सर्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ईश्वरः: lord, ruler
• ईश्वरः: कर्तृ/विधेय (कालस्य) — ‘कालः … ईश्वरः’
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: कर्तृ (आसीत् इत्यस्य) तथा सम्बन्ध-प्रदर्शक
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम)

• पिता: father
• पिता: विधेय (यः … पिता आसीत्) / कर्तृसमाना
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• आसीत्: was
• आसीत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• प्रजापतेः: of Prajāpati
• प्रजापतेः: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of Prajāpati’
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Traditionally associated with Atharvanic seers; specific r̥ṣi attribution varies by ancillary tradition for late-book hymns.

Devata: Kāla (Time) as supreme lord; cosmogonic overlordship over Prajāpati.

Chandas: Anuṣṭubh (late Atharvanic style; four pādas of ~8 syllables).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Awe at cosmic sovereignty, settling into calm acceptance.","listener_experience":"Vastness and orientation—one’s life placed within a larger order.","intensity":6}