Mantra 4

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

अपामह दिव्याऽनामपां स्रोतस्याऽनाम्। अपामह प्रणेजनेऽश्वा भवथ वाजिनः

IAST Transliteration

apā́m áha divyā́nām apā́m srótasyānām | apā́m áha praṇéjane ’śvā́ bhavatha vājínaḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Lo, of the Waters—of the heavenly Waters, of the Waters’ streaming currents: lo, of the Waters, at the act of washing, become ye horses, strong and fleet.

Word by Word

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक) → अपाम्

• अहम्: I
• अहम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दिव्यानाम्: of the heavenly/divine
• दिव्यानाम्: सम्बन्ध (Genitive qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक) → अपाम्

• स्रोतस्यानाम्: of the streams/flowing channels
• स्रोतस्यानाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: स्रोतस् (प्रातिपदिक) + आनाम् (षष्ठी-बहुवचन)

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक) → अपाम्

• अहम्: I
• अहम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रणेजने: in the cleansing/purifying (act/place)
• प्रणेजने: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: प्र + निञ्ज्/निज् (धातु: ‘to wash/cleanse’) → प्रणेजन (कृदन्त/नामधातु-निर्मित प्रातिपदिक)

• अश्वाः: horses
• अश्वाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• भवथ: you become / be
• भवथ: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)

• वाजिनः: swift/strong; prize-winning
• वाजिनः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: वाजिन् (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (Āpas-hymn complex; r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī for AV 19)

Devata: Āpas (Waters)

Chandas: Anuṣṭubh (mixed/irregular in AV 19; close to anuṣṭubh cadence)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Wonder at the living waters → calm confidence in cleansing → uplift into vigor.","listener_experience":"A felt sense of freshness and quickened energy; imagery of swift removal and renewed strength.","intensity":5}