Mantra 63

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

इयं नार्युप ब्रूते पूल्यान्यावपन्तिका। दीर्घायुरस्तु मे पतिर्जीवाति शरदः शतम्

IAST Transliteration

iyáṃ nā́ry ùpa brūte pū́lyāny āvapantikā́ | dīrghā́yur astu me pátir jī́vā́ti śarádaḥ śatám ||

English Translation (Griffith/Whitney)

This bride speaks forth: ‘As women winnow out the chaff, so let my husband be long-lived; let him live a hundred autumns.’

Word by Word

• इयम्: this (woman)
• इयम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नारी: woman
• नारी: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: नारी (प्रातिपदिक)

• उप: near; towards; in addition (as preverb)
• उप: —
• Type: Indeclinable
• Root: उप (उपसर्ग/अव्यय)

• ब्रूते: speaks; says
• ब्रूते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)

• पूलीयानि: (her) braided tresses / plaits
• पूलीयानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: पूली (प्रातिपदिक) + य (तद्धित) → पूलीय (प्रातिपदिक)

• आवपन्तिका: the one who braids/arranges (hair); a braider
• आवपन्तिका: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: आ-वप् (धातु) + अन्त (कृदन्त) → आवपन्ति (स्त्री) + का (प्रातिपदिक-रूप)

• दीर्घायुः: long-lived
• दीर्घायुः: कर्तृ/विशेषण (अस्तु-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक) + आयुस् (प्रातिपदिक)

• अस्तु: may (he) be
• अस्तु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• मे: my; for me
• मे: सम्बन्ध (स्वामित्व/सम्प्रदान-छाया)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पतिः: husband
• पतिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)

• जीवाति: lives
• जीवाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: जीव् (धातु)

• शरदः: autumns; years
• शरदः: कर्म (काल-परिमाण)
• Type: Noun
• Root: शरद् (प्रातिपदिक)

• शतम्: a hundred
• शतम्: विशेषण (शरदः)
• Type: Numeral/Adjective
• Root: शत (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Traditionally associated with Atharvanic seers in AV 14 (vivāha corpus; specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī tradition).

Devata: Āyus (longevity) / the marital bond as efficacious power; implicitly the husband as beneficiary.

Chandas: Anuṣṭubh (predominant in AV domestic rites)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"shringara","emotional_arc":"Tender conjugal wish moves into serene assurance of a full lifespan.","listener_experience":"Warmth, protection, and a sense of auspicious domestic order.","intensity":4}