Mantra 3

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

सोमस्य जाया प्रथमं गन्धर्वस्तेऽपरः पतिः । तृतीयो अग्निष्टे पतिस्तुरीयस्ते मनुष्यजाः

IAST Transliteration

sómasya jāyā́ prathamáṃ gandharvás te ’páraḥ pátīḥ | tṛtī́yo agníṣ te pátis turī́yas te manuṣyajā́ḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Soma is thy spouse in the first estate; the Gandharva is thy next lord. Third is Agni for thy husband; fourth, the man-born (mortal) is thy mate.

Word by Word

• सोमस्य: of Soma
• सोमस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• जाया: wife
• जाया: कर्तृ/विषय (उद्देश्य-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: जाया (प्रातिपदिक)

• प्रथमम्: first
• प्रथमम्: विशेषण/क्रमनिर्देश
• Type: Adjective (ordinal/indeclinable-like acc. sg.)
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• गन्धर्वः: the Gandharva
• गन्धर्वः: कर्तृ (अस्ति/भवति इति अध्याहृत-क्रिया)
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व (प्रातिपदिक)

• ते: your / of you
• ते: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अपरः: the next/other
• अपरः: विशेषण (पतिः इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)

• पतिः: husband
• पतिः: कर्तृ (अस्ति/भवति इति अध्याहृत-क्रिया)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)

• तृतीयः: third
• तृतीयः: विशेषण (अग्निः इत्यस्य)
• Type: Adjective (ordinal)
• Root: तृतीय (प्रातिपदिक)

• अग्निः: Agni
• अग्निः: कर्तृ (अस्ति/भवति इति अध्याहृत-क्रिया)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• ते: your / of you
• ते: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पतिः: husband
• पतिः: कर्तृ (अस्ति/भवति इति अध्याहृत-क्रिया)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)

• तुरीयः: fourth
• तुरीयः: विशेषण (मनुष्यजाः इत्यस्य)
• Type: Adjective (ordinal)
• Root: तुरीय (प्रातिपदिक)

• ते: your / of you
• ते: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मनुष्यजाः: men; human-born (mortals)
• मनुष्यजाः: कर्तृ (अस्ति/भवति इति अध्याहृत-क्रिया)
• Type: Noun/Adjective (collective)
• Root: मनुष्यज (प्रातिपदिक; मनुष्य + ज ‘born/produced’)

Attribution

Rishi: Traditionally associated with marriage-hymn seers (Atharvanic transmission; specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī)

Devata: Soma, Gandharva, Agni, and the human husband as ritual agents

Chandas: Anuṣṭubh (predominant marriage-meter in AV/ṚV parallels)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"shringara","emotional_arc":"From romantic rapture (Soma) through liminal tension (Gandharva) to calm legitimacy (Agni → human spouse).","listener_experience":"Reassurance that the marriage is protected and rightful; gentle solemnity.","intensity":3}