Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 3

ध्रुवेयं विराण्नमो अस्त्वस्यै शिवा पुत्रेभ्य उत मह्यमस्तु । सा नो देव्यदिते विश्ववार इर्य इव गोपा अभि रक्ष पक्वम्

dhrúveyáṃ virā́ḍ námo astv asyái śivā́ putrébhya utá máhyam astu | sā́ no devy ádite viśvavāre írya iva gopā́ abhí rakṣa pakvám ||

Homage be to her—this steadfast Virāj: auspicious be she for our sons, and auspicious also for myself. Do thou, goddess Aditi, all-bounteous, like a watchful herdsman, guard round about our cooked oblation.

ध्रुवेयम्firm, steadfast
ध्रुवेयम्:
विशेषण (अस्यै इति पदस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक) / ध्रुव (विशेषण-प्रातिपदिक)
विरात्from/through Virāj (the Virāj power/metre)
विरात्:
अपादान (नमः-क्रियायाः ‘from/through Virāj’ इत्यर्थे) / (वैकल्पिकं) सम्बोधन-सम्बन्धः
TypeNoun
Rootविराज् (प्रातिपदिक/नाम) अथवा विराज् (देवी/छन्दस्)
नमःobeisance, homage
नमः:
कर्तृ (अस्तु)
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
अस्तुlet it be
अस्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
अस्यैto/for this (goddess/woman)
अस्यै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शिवाauspicious, kindly
शिवा:
विशेषण (सा)
TypeAdjective
Rootशिव (विशेषण-प्रातिपदिक)
पुत्रेभ्यःto/for (her) sons
पुत्रेभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
उतand also
उत:
समुच्चय/अन्वय
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
मह्यम्to/for me
मह्यम्:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्तुlet (her/it) be
अस्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
साshe
सा:
कर्तृ (रक्ष)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःof us, our
नः:
सम्बन्ध (possessive)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देविO goddess
देवि:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
अदितेO Aditi
अदिते:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअदिति (प्रातिपदिक)
विश्ववारall-beloved / possessing all boons
विश्ववार:
विशेषण (सम्बोधनस्य)
TypeAdjective
Rootविश्व-वार (समास-प्रातिपदिक; विश्व ‘all’ + वार ‘choice/boon/dear’)
इवlike, as
इव:
उपमान-प्रदर्शक
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
गोपाa cowherd, protector
गोपा:
उपमान (रक्ष इत्यस्य कर्तुः उपमा)
TypeNoun
Rootगोप (प्रातिपदिक) / गोपा (नाम)
अभिtowards, over
अभि:
दिशा/अभिमुख्य (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
रक्षprotect!
रक्ष:
क्रिया
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
पक्वम्the ripe (one/thing), matured (fruit/crop)
पक्वम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootपक्व (कृदन्त/विशेषण-प्रातिपदिक; √पच्)

Rishi: AV 12.3 complex (variable).

Devata: Aditi (with Virāj as invoked sovereign-stability principle).

Chandas: Mixed; not strict anuṣṭubh.

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From reverent bowing to calm assurance of being guarded.","listener_experience":"Protective warmth, maternal spaciousness, and steadiness regarding children’s wellbeing.","intensity":4}