Mantra 23

Sukta 9

Sanskrit (Devanagari)

अर्बुदिश्च त्रिषंधिश्चामित्रान् नो वि विध्यताम्। यथैषामिन्द्र वृत्रहन् हनाम शचीपतेऽमित्राणां सहस्रशः

IAST Transliteration

arbúdiś ca trí-ṣandhiś cā́mítrān no ví vidhyatām | yáthaiṣām indra vṛtra-han hánāma śacī́-pate ’mítrāṇāṃ sahasrá-śaḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Let Arbudi and Triṣandhi pierce our foes asunder for us; that, O Indra, Vṛtra-slayer, Lord of Śacī, we may slay of these enemies by thousands.

Word by Word

• अर्बुदिः: Arbudi (a named being/demon)
• अर्बुदिः: कर्तृ
• Type: Noun (proper/name)
• Root: अर्बुदि (प्रातिपदिक) / अर्बुद (नामधातु-सम्बद्ध)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• त्रिषंधिः: Triṣandhi (a named being/demon)
• त्रिषंधिः: कर्तृ
• Type: Noun (proper/name)
• Root: त्रि- + संधि (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• अमित्रान्: enemies
• अमित्रान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अमित्र (प्रातिपदिक)

• नः: of us / our
• नः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• वि: asunder, apart (intensifier with verb)
• वि: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• वि: utterly, completely
• वि: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• विध्यताम्: let the two pierce/strike
• विध्यताम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: व्यध् (विध्) — ‘to pierce, strike’

• यथा: so that / as
• यथा: —
• Type: Indeclinable
• Root: यथा

• एषाम्: of these (of them)
• एषाम्: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• वृत्रहन्: O Vṛtra-slayer
• वृत्रहन्: सम्बोधन
• Type: Noun/epithet (vocative)
• Root: वृत्रहन् (प्रातिपदिक; वृत्र-हन् ‘slayer of Vṛtra’)

• हनाम: may we slay
• हनाम: क्रिया
• Type: Verb
• Root: हन् ‘to slay’

• शचीपते: O lord of Śacī
• शचीपते: सम्बोधन
• Type: Noun/epithet (vocative)
• Root: शचीपति (प्रातिपदिक; शची + पति)

• अमित्राणाम्: of (the) enemies
• अमित्राणाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अमित्र (प्रातिपदिक)

• सहस्रशः: by thousands, in thousands
• सहस्रशः: —
• Type: Indeclinable
• Root: सहस्रशस् (अव्ययीभाव/तद्धित-अव्यय) सहस्र + शस्

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (per Anukramaṇī; edition-dependent)

Devata: Arbudi, Triṣandhi; Indra (Vṛtrahan, Śacīpati)

Chandas: Anuṣṭubh-like (to be confirmed)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From calling in allied powers to triumphant scale of victory.","listener_experience":"Surge of courage, cohesion, and readiness for confrontation.","intensity":8}