Mantra 15
Sukta 6
Sanskrit (Devanagari)
पञ्च राज्यानि वीरुधां सोमश्रेष्ठानि ब्रूमः । दर्भो भङ्गो यवः सहस्ते नो मुञ्चन्त्वंहसः
IAST Transliteration
páñca rājyā́ni vīrudhā́ṃ sómaśreṣṭhāni brū́maḥ | darbho bhaṅgó yávaḥ sáha té no muñcántv áṃhasaḥ ||
English Translation (Griffith/Whitney)
Five sovereignties of plants we name, most excellent, Soma-best. Darbha, Bhaṅga, Barley together—let these for us unloose from anguish and from sin.
Word by Word
पञ्चfive
पञ्च:
विशेषण (कर्म/कर्तृपदस्य)
TypeAdjective (Numeral)
Rootपञ्चन् (संख्याप्रातिपदिक)
राज्यानिkingdoms; sovereign powers
राज्यानि:
कर्म (ब्रूमः इत्यस्य—यत् वयं वदामः)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक) < राजन्
वीरुधाम्of the herbs/plants
वीरुधाम्:
सम्बन्ध (राज्यानि—‘of plants/herbs’)
TypeNoun
Rootवीरुध् (प्रातिपदिक)
सोमश्रेष्ठानिbest with Soma; Soma-excellent
सोमश्रेष्ठानि:
विशेषण (राज्यानि)
TypeAdjective
Rootसोम-श्रेष्ठ (समासः: कर्मधारय/तत्पुरुष)
ब्रूमःwe declare/say
ब्रूमः:
क्रिया
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
दर्भःdarbha grass
दर्भः:
कर्तृ (मुञ्चन्तु इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदर्भ (प्रातिपदिक)
भङ्गःhemp (bhanga)
भङ्गः:
कर्तृ (मुञ्चन्तु इत्यस्य)
TypeNoun
Rootभङ्ग (प्रातिपदिक)
यवःbarley
यवः:
कर्तृ (मुञ्चन्तु इत्यस्य)
TypeNoun
Rootयव (प्रातिपदिक)
सहtogether with
सह:
सहकारक/सम्बन्ध (सहस्ते इत्यत्र ‘with’)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
स्तेyour (thy)
स्ते:
सम्बन्ध (सहस्ते = ‘with thy …’)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → ते
नःus
नः:
कर्म (मुञ्चन्तु—‘release us’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → नः
मुञ्चन्तुlet (them) release
मुञ्चन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
अंहसःfrom sin/distress/evil
अंहसः:
अपादान (यतः मोचनम्—‘from sin/distress’)
TypeNoun
Rootअंहस् (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (see Anukramaṇī for AV 11.6)
Devata: Oṣadhayaḥ (Plants) as sovereign curatives; Soma-analogy
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From proclamation of plant-kingship → grounded confidence in vegetal rescue.","listener_experience":"Earthy reassurance; feeling supported by tangible remedies and ancient authority.","intensity":5}