Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 31

Sukta 5

६॥ विष्णोः क्रमोऽसि सपत्नहा यज्ञसंशितो ब्रह्मतेजाः । यज्ञमनु वि क्रमेऽहं यज्ञात् तं निर्भजामो यो३स्मान् द्वेष्टि यं वयं द्विष्मः । स मा जीवीत् तं प्राणो जहातु

víṣṇoḥ krámo ’si sapatná-hā yajñá-saṃśito bráhma-tejāḥ | yajñám ánu ví krame ’háṃ yajñā́t táṃ nírbhajāmo yó ’smā́n dvéṣṭi yáṃ vayáṃ dvíṣmaḥ | sá mā́ jī́vit táṃ prāṇó jahātu

Thou art Viṣṇu’s Stride, the slayer of rivals, whetted by Sacrifice, possessed of brahmanic splendour. Along the Sacrifice I stride forth; from the Sacrifice we thrust him out—who hateth us, whom we do hate. Let him not live: let Life-breath abandon him.

विष्णोःof Viṣṇu
विष्णोः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
क्रमःstride; step
क्रमः:
कर्तृ (वाक्य-कर्ता)
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
(सम्बन्धक क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
सपत्नहाslayer of rivals
सपत्नहा:
विशेषण (क्रमः)
TypeAdjective
Rootसपत्न-हन् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/उपपद-समास)
यज्ञसंशितःsharpened/tempered by sacrifice
यज्ञसंशितः:
विशेषण (क्रमः)
TypeAdjective
Rootयज्ञ-संशित (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त)
ब्रह्मतेजाःhaving brahmanic/spiritual brilliance
ब्रह्मतेजाः:
विशेषण (क्रमः)
TypeAdjective
Rootब्रह्म-तेजस् (प्रातिपदिक; समास)
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म (अनु…क्रमे)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
अनुafter; along
अनु:
(क्रियाविशेषण; अनुगमनार्थ)
TypeIndeclinable
Rootअनु (अव्यय)
विapart; forth (intensifier)
वि:
(क्रियाविशेषण; विशेषार्थ)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
क्रमेI stride; I step
क्रमे:
कर्तृ (अहम्)
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यज्ञात्from the sacrifice
यज्ञात्:
अपादान
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
तम्him
तम्:
कर्म (निर्भजामः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
निर्भजामःwe drive away / exclude / apportion out (away)
निर्भजामः:
कर्तृ (वयम्)
TypeVerb
Rootभज् (धातु) + निर् (उपसर्ग)
यःwho
यः:
कर्तृ (द्वेष्टि)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्मान्us
अस्मान्:
कर्म (द्वेष्टि)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्वेष्टिhates
द्वेष्टि:
कर्तृ (यः)
TypeVerb
Rootद्विष् (धातु)
यम्whom
यम्:
कर्म (द्विष्मः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्विष्मःhate
द्विष्मः:
कर्तृ (वयम्)
TypeVerb
Rootद्विष् (धातु)
सःhe
सः:
कर्तृ (जीवीत्)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
माnot; do not
मा:
(क्रियानिषेधक)
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
जीवीत्may he live
जीवीत्:
कर्तृ (सः)
TypeVerb
Rootजीव् (धातु)
तम्him
तम्:
कर्म (जहातु)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्राणःbreath; life-force
प्राणः:
कर्तृ (जहातु)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
जहातुlet (it) abandon; let leave
जहातु:
कर्तृ (प्राणः)
TypeVerb
Rootहा (धातु)

Rishi: Atharvanic tradition (unspecified here)

Devata: Viṣṇu (Krama); Yajña/Brahman as powers; Prāṇa

Chandas: As above; requires full hymn scan

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From solemn authority to forceful exclusion to lethal finality.","listener_experience":"Austere power; sense of priestly verdict and boundary enforcement.","intensity":9}