Mantra 23

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

ब्रह्म देवाँ अनु क्षियति ब्रह्म दैवजनीर्विशः । ब्रह्मेदमन्यन्नक्षत्रं ब्रह्म सत् क्षत्रमुच्यते

IAST Transliteration

bráhma devā́ṃ ánu kṣiyati bráhma daívajanīr víśaḥ | bráhmé́dam anyán nákṣatraṃ bráhma sát kṣatrám ucyate

English Translation (Griffith/Whitney)

Brahman it is whereby the Gods abide in ordered course; Brahman whereby the god-born peoples stand. Brahman upholds this other realm, the starry host; Brahman is that whereby rightful sovereignty is named.

Word by Word

• ब्रह्म: Brahman; sacred power / the Absolute
• ब्रह्म: कर्तृ (मुख्य वाक्येषु कर्तृपदम्)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)

• देवान्: the gods
• देवान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• अनु: after; along; in accordance with
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु

• क्षियति: dwells; abides
• क्षियति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: क्षि (धातु; क्षि = निवासे/क्षये; अत्र ‘निवासे/वसति’ अर्थः)

• ब्रह्म: Brahman
• ब्रह्म: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)

• दैवजनीः: divine-born; of divine origin
• दैवजनीः: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: दैवजनी (प्रातिपदिक; दैव-जन + ई-प्रत्ययः)

• विशः: the clans; the people
• विशः: कर्तृ (द्वितीयपादे ‘विशः’ कर्तृरूपेण—‘दैवजनीः’ इति विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक; ‘जनाः/प्रजाः’)

• ब्रह्म: Brahman
• ब्रह्म: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)

• इदम्: this
• इदम्: कर्तृ/विशेष्य (समीकरणे)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अन्यत्: other; another
• अन्यत्: विशेषणम् (इदम्/नक्षत्रम् प्रति)
• Type: Adjective/Pronoun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• नक्षत्रम्: star; asterism
• नक्षत्रम्: कर्तृ/विशेष्य (समीकरणे)
• Type: Noun
• Root: नक्षत्र (प्रातिपदिक)

• ब्रह्म: Brahman
• ब्रह्म: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)

• सत्: being; existent; true
• सत्: विशेषणम् (क्षत्रम् प्रति)
• Type: Adjective/Participle
• Root: सत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √अस् ‘भू’ + शतृ)

• क्षत्रम्: kṣatra; royal power; sovereignty
• क्षत्रम्: कर्तृ/विशेष्य (समीकरणे)
• Type: Noun
• Root: क्षत्र (प्रातिपदिक)

• उच्यते: is called; is said
• उच्यते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु; कर्मणि-प्रयोगः)

Attribution

Rishi: Atharvanic speculative attribution (AV 10.2).

Devata: Brahman (primary).

Chandas: Anuṣṭubh-like.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From assertion of brahman’s scope to a culminating legitimation of true sovereignty.","listener_experience":"Calm certainty; sense of being held within a larger lawful pattern.","intensity":4}