Mantra 11
Sukta 10
Sanskrit (Devanagari)
यत् ते क्रुद्धो धनपतिरा क्षीरमहरद् वशे । इदं तदद्य नाकस्त्रिषु पात्रेषु रक्षति
IAST Transliteration
yát te krúddho dhána-patír ā́ kṣīrám aharad vaśé | idáṃ tád adyá nā́kás triṣú pā́treṣu rakṣati
English Translation (Griffith/Whitney)
When, angered, the Lord of Wealth carried off thy milk into mastery—this selfsame act to-day does Nāka guard within three vessels.
Word by Word
यत्that which / whatever
यत्:
(सम्बन्ध/अन्वय)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (possessor)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
क्रुद्धःangered
क्रुद्धः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective (participle)
Root√क्रुध् (क्रोधे) → क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त: क्रुद्ध
धनपतिःthe lord of wealth (treasurer)
धनपतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootधनपति (प्रातिपदिक; धन + पति)
आtowards / forth
आ:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
क्षीरम्milk
क्षीरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootक्षीर (प्रातिपदिक)
अहरत्carried off / took away
अहरत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√हृ (हरणे) + लङ्
वशेin (your) control / under sway
वशे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवश (प्रातिपदिक)
इदम्this
इदम्:
(सम्बन्ध/अन्वय)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
(सम्बन्ध/अन्वय)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अद्यtoday / now
अद्य:
अधिकरण (काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
नाकःheaven / the celestial one
नाकः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootनाक (प्रातिपदिक)
त्रिषुin three
त्रिषु:
अधिकरण (संख्या-निर्देशः)
TypeNumeral
Rootत्रि (संख्याप्रातिपदिक)
पात्रेषुin vessels / bowls
पात्रेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपात्र (प्रातिपदिक)
रक्षतिprotects / guards
रक्षति:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√रक्ष् (पालने) + लट्
Attribution
Rishi: Atharvanic/Angirasa (variable)
Devata: Dhanapati (wealth-lord), Nāka (heaven/guardian power)
Chandas: Anuṣṭubh-like
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From remembered wrathful retrieval to tranquil protection and assurance.","listener_experience":"Relief and safety; sense that resources are ‘sealed’ and watched over.","intensity":4}