Sutra 50
Devanagari script
क्षिप्रमल्पो लाभश्चिरान्महानिति वा क्षिप्रमल्पो लाभः कार्यदेशकालसंवादकः श्रेयानित्याचार्याः ॥ कZ_०७.९.५० ॥
Transliteration
kṣipram alpo lābhaś cirān mahān iti vā kṣipram alpo lābhaḥ kārya-deśa-kāla-saṃvādakaḥ śreyān ity ācāryāḥ
Translation
‘A small gain quickly’ versus ‘a great gain after long delay’: the teachers hold that the small, quick gain is preferable when it fits the task, place, and time.
Word by Word
क्षिप्रम्quickly, promptly
क्षिप्रम्:
TypeAdverb
Rootक्षिप्र (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (शीघ्रम्)
अल्पःsmall, minor
अल्पः:
TypeAdjective
Rootअल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; विशेषण (लाभः इत्यस्य)
लाभःgain, profit, advantage
लाभः:
TypeNoun
Rootलभ् (धातु) → लाभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
चिरात्after a long time, after delay
चिरात्:
TypeIndeclinable (from noun; adverbial ablative)
Rootचिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/अव्ययीभाव-प्रयोगसदृश; पञ्चमी एकवचन (अव्ययवत्) = ‘दीर्घकालात्/बहुकालानन्तरम्’
महान्great, large
महान्:
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; विशेषण (लाभः इत्यस्य)
इतिthus, (so) saying/quoted as
इति:
TypeParticle/Quotative
Rootइति
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक
वाor, alternatively
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थक (either/or)
क्षिप्रम्quickly
क्षिप्रम्:
TypeAdverb
Rootक्षिप्र (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
अल्पःsmall
अल्पः:
TypeAdjective
Rootअल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; विशेषण (लाभः इत्यस्य)
लाभःgain
लाभः:
TypeNoun
Rootलभ् (धातु) → लाभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
कार्यदेशकालसंवादकःone that accords with the task, place, and time; context-appropriate
कार्यदेशकालसंवादकः:
TypeAdjective (agent-noun used adjectivally)
Rootसंवद् (धातु) → संवादक (प्रातिपदिक); उपपद-समास
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; विशेषण (लाभः इत्यस्य). विग्रहः: कार्यस्य देशस्य कालस्य च संवादकः = (कार्य-देश-काल) के अनुरूप/अनुगुण करने वाला
श्रेयान्better, preferable
श्रेयान्:
TypeAdjective (comparative)
Rootश्रेयस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘better/preferable’ (लाभः इत्यस्य विधेयविशेषणम्)
इतिthus
इति:
TypeParticle/Quotative
Rootइति
Formअव्यय; उद्धरणसमाप्ति
आचार्याःthe teachers/authorities (earlier scholars) [say]
आचार्याः:
TypeNoun
Rootआचार्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; कर्तृपदम् (मत-प्रवर्तकाः/पूर्वाचार्याः)
Entities Mentioned
Ā
ācāryāḥ (authorities)FAQs
When speed better matches the operational context—what must be done, where, and when—so that the gain is usable and strategically relevant.