Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 23

भूयो वा याचितः स्वबलरक्षार्थं दुर्धर्षमन्यदुर्गमासारमटवीं वा परदण्डेन मर्दितुकामः प्रकृष्टेऽध्वनि काले वा परदण्डं क्षयव्ययाभ्यां योक्तुकामः परदण्डेन वा विवृद्धस्तमेवोच्छेत्तुकामः परदण्डमादातुकामो वा भूयो दद्यात् ॥ कZ_०७.७.२३ ॥

bhūyo vā yācitaḥ svabalarakṣārthaṃ durdharṣamanyadurgamāsāramaṭavīṃ vā paradaṇḍena marditukāmaḥ prakṛṣṭe'dhvani kāle vā paradaṇḍaṃ kṣayavyayābhyāṃ yoktukāmaḥ paradaṇḍena vā vivṛddhastamevocchettukāmaḥ paradaṇḍamādātukāmo vā bhūyo dadyāt

If asked again, he should give more when it serves to safeguard his own forces: to have the enemy’s army grind itself down against a hard-to-assault fort, another stronghold, or a difficult forest; or to tie down the enemy’s army on a long route or at an opportune season through loss and expenditure; or, having grown stronger by means of the enemy’s army, to destroy that very army; or to seize the enemy’s force—(in such cases) he should grant further concessions.

भूयःagain; further; once more
भूयः:
TypeAdverb
Rootभूयस्
Formअव्यय (तुलनात्मक/पुनरुक्ति-अर्थे)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय
याचितःhaving been asked; requested
याचितः:
TypeParticiple
Rootयाच्
Formकृदन्त; क्त-प्रत्यय; पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (कर्तरि/कर्मणि प्रयोगे ‘asked/requested’)
स्वबलरक्षार्थम्for the purpose of protecting one’s own forces
स्वबलरक्षार्थम्:
TypeNoun
Rootअर्थ
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; (स्वस्य बलस्य रक्षायाः अर्थम्) प्रयोजनार्थक
दुर्धर्षम्hard to assail; formidable
दुर्धर्षम्:
TypeAdjective
Rootदुर्धर्ष
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; विशेषण (अन्यदुर्गम् इत्यस्य)
अन्यanother; different
अन्य:
TypeAdjective
Rootअन्य
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; विशेषण
दुर्गम्fort; stronghold
दुर्गम्:
TypeNoun
Rootदुर्ग
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन
आसारम्a refuge/shelter (defensive resort)
आसारम्:
TypeNoun
Rootआसार
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; (दुर्ग-प्रकार/आश्रय-स्थान)
अटवीम्forest; wilderness
अटवीम्:
TypeNoun
Rootअटवी
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय
परदण्डेनby the enemy’s force/punitive power
परदण्डेन:
TypeNoun
Rootपरदण्ड
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-एकवचन; (परस्य दण्डः)
मर्दितुकामःdesiring to crush/press down
मर्दितुकामः:
TypeParticiple
Rootमृद्
Formकृदन्त; तुमुन् + काम (इच्छार्थक); पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
प्रकृष्टेin an excellent/advantageous
प्रकृष्टे:
TypeAdjective
Rootप्रकृष्ट
Formपुं/नपुंसक; सप्तमी-एकवचन; विशेषण (अध्वनि)
अध्वनिon the route/march; on the road
अध्वनि:
TypeNoun
Rootअध्वन्
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी-एकवचन
कालेat the (right) time; in season
काले:
TypeNoun
Rootकाल
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी-एकवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय
परदण्डम्the enemy’s force
परदण्डम्:
TypeNoun
Rootपरदण्ड
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन
क्षयव्ययाभ्याम्by attrition and expenditure
क्षयव्ययाभ्याम्:
TypeNoun
Rootक्षय; व्यय
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-द्विवचन; (क्षय-व्यययोः) साधन/हेतु
योक्तुकामःwishing to yoke/subject (i.e., to wear down/engage)
योक्तुकामः:
TypeParticiple
Rootयुज्
Formकृदन्त; तुमुन् + काम; पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
परदण्डेनby the enemy’s force
परदण्डेन:
TypeNoun
Rootपरदण्ड
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-एकवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय
विवृद्धःhaving grown strong; increased
विवृद्धः:
TypeParticiple
Rootवि-वृध्
Formकृदन्त; क्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
तम्that (him/it)
तम्:
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; (परदण्डम् इत्यस्य)
एवindeed; just
एव:
TypeParticle
Rootएव
Formअवधारणार्थक-अव्यय
उच्छेत्तुकामःwishing to cut off/destroy
उच्छेत्तुकामः:
TypeParticiple
Rootउद्-छिद्
Formकृदन्त; तुमुन् + काम; पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
परदण्डम्the enemy’s force
परदण्डम्:
TypeNoun
Rootपरदण्ड
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन
आदातुकामःwishing to seize/take
आदातुकामः:
TypeParticiple
Rootआ-दा
Formकृदन्त; तुमुन् + काम; पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय
भूयःagain; further
भूयः:
TypeAdverb
Rootभूयस्
Formअव्यय
दद्यात्should give; should grant
दद्यात्:
TypeVerb
Rootदा
Formलिङ् (विधिलिङ्); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
V
vijigīṣu (implied)
E
enemy army (para-daṇḍa)

FAQs

If the extra concession buys operational advantage—protecting his troops while the enemy army is exhausted by terrain, distance, season, cost, and attrition.

Preserve one’s own force and make the enemy’s force pay the highest cost, then strike when conditions are favorable.