Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 26

महाक्षयव्ययनिवेशां तु भूमिमवाप्तुकामः पूर्वमेव क्रेतारं पणेत दुर्बलमराजबीजिनं निरुत्साहमपक्षमन्यायवृत्तिं व्यसनिनं दैवप्रमाणं यत्किंचनकारिणं वा ॥ कZ_०७.११.२६ ॥

mahākṣaya-vyaya-niveśāṃ tu bhūmim avāptu-kāmaḥ pūrvam eva kretāraṃ paṇeta durbalam arāja-bījinaṃ nirutsāham a-pakṣam anyāya-vṛttiṃ vyasaninaṃ daiva-pramāṇaṃ yat-kiṃcana-kāriṇaṃ vā

But one who seeks to acquire a territory that demands heavy depletion, expenditure, and investment should first “secure a buyer”—i.e., arrange a purchaser/transfer—if he is weak, lacks royal lineage/legitimacy, is without energy, without factional support, of unjust conduct, addicted to vices, guided by fatalism, or acts without judgment.

महाक्षयव्ययनिवेशाम्(a land) involving great depletion, great expense, and heavy investment
महाक्षयव्ययनिवेशाम्:
TypeNoun (f.)
Rootक्षि (क्षय), व्यय, नि+विश् (निवेश)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘भूमिम्’ इत्यस्य विशेषणम्; समासे ‘महा-’ उपसर्गपूर्वकः
तुbut / however
तु:
TypeParticle
Rootतु
Formनिपातः; विरोध/विशेषार्थे
भूमिम्land
भूमिम्:
TypeNoun (f.)
Rootभूमि
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्मपदम्
अवाप्तुकामःdesiring to obtain (it)
अवाप्तुकामः:
TypeParticiple (agent noun)
Rootअव+आप् + काम
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘अवाप्तुम्’ (तुमुन्) + ‘काम’ → ‘अवाप्तुकाम’; कर्तृपदम्
पूर्वम्first / beforehand
पूर्वम्:
TypeAdverb
Rootपूर्व
Formअव्यय; कालवाचकः
एवindeed / just
एव:
TypeParticle
Rootएव
Formअव्यय; अवधारणार्थकः
क्रेतारम्the buyer
क्रेतारम्:
TypeNoun (m.)
Rootक्री (क्रय) → क्रेता
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘पणेत’ इत्यस्य कर्म
पणेतshould bargain with / should deal with (i.e., should negotiate/assess)
पणेत:
TypeVerb
Rootपण्
Formलोट् (विधिलिङ्/आज्ञार्थे) परस्मैपद; प्रथमपुरुष-एकवचन; ‘he should bargain/assess’
दुर्बलम्weak
दुर्बलम्:
TypeAdjective
Rootदुर्बल
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘क्रेतारम्’ इत्यस्य विशेषणम्
अराजबीजिनम्one without royal backing/lineage support
अराजबीजिनम्:
TypeNoun/Adjective (m.)
Rootराजबीजिन्
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘अ-’ नञ् + ‘राजबीजिन्’ (राजबीज-सम्बन्धी)
निरुत्साहम्lacking initiative/energy
निरुत्साहम्:
TypeAdjective
Rootनिरुत्साह
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘क्रेतारम्’ इत्यस्य विशेषणम्
अपक्षम्without a faction/support
अपक्षम्:
TypeAdjective
Rootपक्ष
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘अ-’ नञ् + ‘पक्ष’
अन्यायवृत्तिम्of unjust conduct / living by unjust means
अन्यायवृत्तिम्:
TypeAdjective (as noun)
Rootअन्याय + वृत्ति
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘क्रेतारम्’ इत्यस्य विशेषणम्; ‘वृत्ति’ = आचरण/जीविका
व्यसनिनम्addicted / given to vices
व्यसनिनम्:
TypeNoun/Adjective (m.)
Rootव्यसनिन्
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘क्रेतारम्’ इत्यस्य विशेषणम्
दैवप्रमाणम्one who takes fate as the authority (a fatalist)
दैवप्रमाणम्:
TypeAdjective (as noun)
Rootदैव + प्रमाण
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘क्रेतारम्’ इत्यस्य विशेषणम्
यत्किंचनकारिणम्one who does anything indiscriminately / an unreliable doer
यत्किंचनकारिणम्:
TypeNoun/Adjective (m.)
Rootयत्किंचन + कारिन् (कृ)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘क्रेतारम्’ इत्यस्य विशेषणम्; ‘कारिन्’ = कर्ता/आचरन्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थकः
B
buyer/purchaser (kretā)
W
weak ruler profile
L
legitimacy (rāja-bīja)
F
factional support (pakṣa)

FAQs

If the acquisition is costly and the acquirer lacks capacity, he should ensure an exit/transfer option—selling, leasing, or politically offloading the territory—before committing resources.

Without legitimacy and a coalition, costly governance triggers rapid defections, rebellion, and fiscal collapse—turning the acquisition into a net loss.