Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 6

मानुषं नयापनयौ दैवमयानयौ ॥ कZ_०६.२.०६ ॥

mānuṣaṃ nayāpanayau daivamayānayau

Human factors are sound policy and faulty policy; fate consists of favorable and unfavorable chance.

मानुषम्human (factor/means)
मानुषम्:
TypeNoun/Adjective
Rootमनुष्य
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया (सन्दर्भे—‘मानुषम्’ इति दैवस्य विरोधेन ‘मानुषं (कारणम्/उपायः)’ अर्थे)
नयpolicy; right conduct; prudent management
नय:
TypeNoun
Rootनी (नयति)
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (समाहार-द्वन्द्वे ‘नयापनयौ’ इत्यस्य प्रथमाङ्गम्)
अपनयmismanagement; wrong policy; misconduct
अपनय:
TypeNoun
Rootअप + नी (अपनयति)
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (समाहार-द्वन्द्वे ‘नयापनयौ’ इत्यस्य द्वितीयाङ्गम्)
नयापनयौ(both) good policy and bad policy
नयापनयौ:
TypeNoun (compound)
Rootनी (नयति) / अप+नी (अपनयति)
Formपुंलिङ्ग, द्विवचन, प्रथमा; ‘नय’ + ‘अपनय’ इत्ययोः द्वन्द्वः
दैवम्fate; divine/fortuitous factor
दैवम्:
TypeNoun/Adjective
Rootदैव
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया (सन्दर्भे—‘दैवम्’ इति ‘दैव-कारणम्/भाग्यम्’)
अयनadvance; favorable course/movement
अयन:
TypeNoun
Rootइ (अयति)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (समाहार-द्वन्द्वे ‘अयानयौ’ इत्यस्य प्रथमाङ्गम्)
अनयनnon-advance; adverse course/obstruction
अनयन:
TypeNoun
Rootअन् + नी (अनयति) / नय (as noun)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (समाहार-द्वन्द्वे ‘अयानयौ’ इत्यस्य द्वितीयाङ्गम्)
अयानयौ(both) favorable course and unfavorable course (of fate)
अयानयौ:
TypeNoun (compound)
Rootइ (अयति) / अन्+नी (अनयति)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्विवचन, प्रथमा; ‘अयन’ + ‘अनयन’ इत्ययोः द्वन्द्वः
N
naya
A
apanaya
D
daiva
Ā
ānaya
A
anānaya

FAQs

Separate what is controllable (policy quality) from what is uncontrollable (chance), so responsibility is assigned correctly and planning becomes realistic.