Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 35

प्रकीर्णकः प्रकीर्णोत्तरो निषण्णः पार्श्वानुवृत्त ऊर्मिमार्गः शरभक्रीडितः शरभप्लुतस्त्रितालो बाह्यानुवृत्तः पञ्चपाणिः सिंहायतः स्वाधूतः क्लिष्टः श्लिङ्गितो बृंहितः पुष्पाभिकीर्णश्चेति नीचैर्गतमार्गः ॥ कZ_०२.३०.३५ ॥

prakīrṇakaḥ prakīrṇottaro niṣaṇṇaḥ pārśvānuvṛtta ūrmimārgaḥ śarabhakrīḍitaḥ śarabhaplutastritālo bāhyānuvṛttaḥ pañcapāṇiḥ siṃhāyataḥ svādhūtaḥ kliṣṭaḥ śliṅgito bṛṃhitaḥ puṣpābhikīrṇaśceti nīcairgatamārgaḥ

The nīcairgata course consists of these (named) patterns: prakīrṇaka, prakīrṇottara, niṣaṇṇa, pārśvānuvṛtta, ūrmimārga, śarabhakrīḍita, śarabhapluta, tritāla, bāhyānuvṛtta, pañcapāṇi, siṃhāyata, svādhūta, kliṣṭa, śliṅgita, bṛṃhita, and puṣpābhikīrṇa.

प्रकीर्णकःthe ‘prakīrṇaka’ (a named low gait/track)
प्रकीर्णकः:
TypeNoun (adjectival)
Rootप्र√कीर् (कीरणे)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; विशेषणम् (लक्षण-नाम)
प्रकीर्णोत्तरःthe ‘prakīrṇottara’ (a named low gait/track)
प्रकीर्णोत्तरः:
TypeNoun (adjectival)
Rootप्र√कीर् (कीरणे) + उत्तर
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; विशेषणम् (लक्षण-नाम)
निषण्णःthe ‘niṣaṇṇa’ (sitting/settled; a named low gait/track)
निषण्णः:
TypeParticiple (past passive) used adjectivally
Rootनि√सद् (उपवेशने)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (PPP)
पार्श्वानुवृत्तःthe ‘pārśvānuvṛtta’ (moving along the side; a named low gait/track)
पार्श्वानुवृत्तः:
TypeNoun (adjectival)
Rootपार्श्व + अनु√वृत् (वर्तने)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; विशेषणम् (लक्षण-नाम)
ऊर्मिमार्गःthe ‘ūrmimārga’ (wave-like track; a named low gait/track)
ऊर्मिमार्गः:
TypeNoun
Rootऊर्मि + मार्ग
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्
शरभक्रीडितःthe ‘śarabhakrīḍita’ (like the play of a śarabha; a named low gait/track)
शरभक्रीडितः:
TypeNoun (adjectival)
Rootशरभ + क्रीडित (√क्रीड्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘क्रीडित’
शरभप्लुतःthe ‘śarabhapluta’ (leaping like a śarabha; a named low gait/track)
शरभप्लुतः:
TypeNoun (adjectival)
Rootशरभ + प्लुत (√प्लु)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘प्लुत’
त्रितालःthe ‘tritāla’ (three-beat/three-step; a named low gait/track)
त्रितालः:
TypeNoun (adjectival)
Rootत्रि + ताल
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्
बाह्यानुवृत्तःthe ‘bāhyānuvṛtta’ (moving outward/along the outside; a named low gait/track)
बाह्यानुवृत्तः:
TypeNoun (adjectival)
Rootबाह्य + अनु√वृत् (वर्तने)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्
पञ्चपाणिःthe ‘pañcapāṇi’ (five-hand measure; a named low gait/track)
पञ्चपाणिः:
TypeNoun (adjectival)
Rootपञ्च + पाणि
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्
सिंहायतःthe ‘siṃhāyata’ (lion-like extended/long; a named low gait/track)
सिंहायतः:
TypeNoun (adjectival)
Rootसिंह + आयत
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; ‘आयत’ = विस्तीर्ण/दीर्घ
स्वाधूतःthe ‘svādhūta’ (well-shaken; a named low gait/track)
स्वाधूतः:
TypeNoun (adjectival)
Rootसु/स्व + आ√धू (धूनने)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘धूत’
क्लिष्टःthe ‘kliṣṭa’ (strained/afflicted; a named low gait/track)
क्लिष्टः:
TypeNoun (adjectival)
Root√क्लिश् (क्लेशने)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
श्लिङ्गितःthe ‘śliṅgita’ (a named low gait/track)
श्लिङ्गितः:
TypeNoun (adjectival)
Root√श्लिङ्ग्/श्लिङ्गय् (गत्यादौ; denom.)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
बृंहितःthe ‘bṛṃhita’ (swollen/roaring; a named low gait/track)
बृंहितः:
TypeNoun (adjectival)
Root√बृंह् (वर्धने/गर्जने)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
पुष्पाभिकीर्णःthe ‘puṣpābhikīrṇa’ (strewn with flowers; a named low gait/track)
पुष्पाभिकीर्णः:
TypeNoun (adjectival)
Rootपुष्प + अभि√कीर् (विक्षेपे)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘कीर्ण’
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
इतिthus (so called)
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्ययम्
नीचैःlow/downward; in a low manner
नीचैः:
TypeAdverb
Rootनीचैः
Formअव्ययम् (क्रियाविशेषणम्)
गतमार्गःa gait/track (mode of movement)
गतमार्गः:
TypeNoun (adjectival)
Rootगतम् (√गम्) + मार्ग
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; ‘मार्गः’ प्रधानः
S
state horse trainers
C
cavalry units
S
stable superintendent

FAQs

They function like an official syllabus: trainers can be evaluated against a checklist, and the state can enforce uniform standards across stables and regions.