Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 10

नागवनपाला हस्तिपकपादपाशिकसैमिकवनचरकपारिकर्मिकसखा हस्तिमूत्रपुरीषच्छन्नगन्धा भल्लातकीशाखाप्रच्छन्नाः पञ्चभिः सप्तभिर्वा हस्तिबन्धकीभिः सह चरन्तः शय्यास्थानपद्यालेण्डकूलघातोद्देशेन हस्तिकुलपर्यग्रं विद्युः ॥ कZ_०२.२.१० ॥

nāgavanapālā hastipakapādapāśikasaimikavanacarakapārikarmikasakhā hastimūtrapurīṣacchannagandhā bhallātakīśākhāpracchannāḥ pañcabhiḥ saptabhir vā hastibandhakībhiḥ saha carantaḥ śayyāsthānapadyāleṇḍakūlaghātoddeśena hastikulaparyagraṃ vidyuḥ

Elephant‑forest wardens—assisted by trackers and forest operatives—should move about with five or seven elephant‑catchers; masked with the smell of elephant urine and dung and concealed with bhallātakī branches, they should ascertain the full range of elephant herds by noting bedding places, tracks/paths, droppings, riverbanks, and damage sites.

नागवनपालाḥguards of the elephant-forest
नागवनपालाḥ:
TypeNoun
Rootपाल (√पाल्)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; समासः—नागवनस्य पालाः
हस्तिपकपादपाशिकसैमिकवनचरकपारिकर्मिकसखाḥthose who are companions of elephant-cookers, foot-noosers, attendants, forest-rangers, and elephant-servants
हस्तिपकपादपाशिकसैमिकवनचरकपारिकर्मिकसखाḥ:
TypeNoun
Rootसखि
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; बहुव्रीहिः—(ये) हस्तिपक-पादपाशिक-सैमिक-वनचरक-पारिकर्मिकानां सखायः
हस्तिमूत्रपुरीषच्छन्नगन्धाḥhaving their smell covered with elephant urine and dung
हस्तिमूत्रपुरीषच्छन्नगन्धाḥ:
TypeNoun (adjectival compound)
Rootगन्ध
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; बहुव्रीहिः—हस्तिमूत्र-पुरीषेण छन्नः गन्धः येषाम्
भल्लातकीशाखाप्रच्छन्नाḥcovered (concealed) with branches of bhallātakī
भल्लातकीशाखाप्रच्छन्नाḥ:
TypeNoun (adjectival compound)
Rootप्रच्छन्न (√छद्)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; समासः—भल्लातकी-शाखाभिः प्रच्छन्नाः
पञ्चभिःwith five
पञ्चभिः:
TypeNumeral
Rootपञ्चन्
Formपुं/नपुं; तृतीया-बहुवचन
सप्तभिःwith seven
सप्तभिः:
TypeNumeral
Rootसप्तन्
Formपुं/नपुं; तृतीया-बहुवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थक
हस्तिबन्धकीभिःwith elephant-binders (those who bind/capture elephants)
हस्तिबन्धकीभिः:
TypeNoun
Rootबन्धकी
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया-बहुवचन; समासः—हस्तेः बन्धकी (हस्तिबन्धन-कर्त्री/हस्तिबन्धन-रस्सी/दल)
सहtogether with
सह:
TypePreverb/Adverb
Rootसह
Formअव्यय; सहार्थक
चरन्तःmoving about, roaming
चरन्तः:
TypeVerb
Rootचर (√चर्)
Formवर्तमानकाले; परस्मैपदम्; शतृ-प्रत्यय (वर्तमान कृदन्त); प्रथमा-बहुवचन; पुंलिङ्ग
शय्यास्थानपद्यालेण्डकूलघातोद्देशेनby indicating (noting) the signs such as bedding-place, standing-place, footprints, rubbing/mud-wallow marks, and bank/shore damage
शय्यास्थानपद्यालेण्डकूलघातोद्देशेन:
TypeNoun
Rootउद्देश
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-एकवचन; समासः—शय्या-स्थान-पद्य-आलेण्ड-कूल-घात-उद्देशेन (एतेषां उद्देशेन = संकेत-निर्देशेन/लक्षण-निर्देशेन)
हस्तिकुलपर्यग्रंthe full extent/boundary of the elephant herd
हस्तिकुलपर्यग्रं:
TypeAdjective
Rootपर्यग्र
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; समासः—हस्तिकुलस्य पर्यग्रं (पर्यन्त/सीमा/परिसर)
विद्युःshould know/ascertain
विद्युः:
TypeVerb
Rootविद् (√विद्)
Formलोट्/विधिलिङ्-प्रयोगसदृशः (आज्ञार्थ/विध्यर्थ); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष; बहुवचन
N
Nāgavane-pāla (wardens)
E
elephant-catchers (hastibandhakī)
T
trackers/forest operatives
E
elephant herds

FAQs

A structured field-intelligence protocol: patrol teams, concealment measures, and standardized indicators to map and monitor high-value assets.