Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 154

अथ तस्मिन्मुहूर्ते तु ब्रह्मा लोकपितामहः । सर्वैः परिवृतो देवैरृषिभिश्च महात्मभिः । आययौ तत्र काकुत्स्थं स्वर्गद्वारमुपस्थितम्

atha tasminmuhūrte tu brahmā lokapitāmahaḥ | sarvaiḥ parivṛto devairṛṣibhiśca mahātmabhiḥ | āyayau tatra kākutsthaṃ svargadvāramupasthitam

In eben diesem Augenblick kam Brahmā, der Großvater der Welten, dorthin, umgeben von allen Göttern und großherzigen ṛṣis, als Kākutstha am Himmelstor stand.

अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक/आरम्भसूचक (then/now)
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे (contextual), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
मुहूर्तेat the moment
मुहूर्ते:
Adhikarana (Time-location/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक (but/indeed)
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
लोकपितामहःgrandsire of the worlds
लोकपितामहः:
Karta (Apposition/कर्ता-विशेषण)
TypeNoun
Rootलोक + पितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (लोकस्य पितामहः = grandsire of the worlds)
सर्वैःby all
सर्वैः:
Sahakarana (Accompaniment/सहकारक)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन
परिवृतःsurrounded
परिवृतः:
Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरि + वृ (धातु) → परिवृत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः (surrounded)
देवैःby the gods
देवैः:
Sahakarana (Agent/Instrument of surrounding/सहकारक)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
ऋषिभिःby sages
ऋषिभिः:
Sahakarana (Accompaniment/सहकारक)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (and)
महात्मभिःby great-souled ones
महात्मभिः:
Sahakarana (Accompaniment/सहकारक)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
आययौcame
आययौ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + या (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (there)
काकुत्स्थम्Kākutstha (Rāma)
काकुत्स्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकाकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
स्वर्गद्वारम्the gate of heaven
स्वर्गद्वारम्:
Karma (Object in apposition/कर्म)
TypeNoun
Rootस्वर्ग + द्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वर्गस्य द्वारम् = gate of heaven)
उपस्थितम्standing there / present
उपस्थितम्:
Karma (Qualifier of object/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootउप + स्था (धातु) → उपस्थित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (standing/being present)

Deductive: Brahmā to Nārada (Vaiṣṇava Khaṇḍa framing); narrative voice describing Brahmā’s arrival

Tirtha: Ayodhyā (svarga-dvāra vicinity in narrative)

Type: kshetra

Scene: Brahmā, four-faced and lotus-seated or standing with regal composure, arrives surrounded by devas and luminous sages; before them stands Rāma at the glowing threshold of heaven, the air filled with Vedic resonance and celestial light.

B
Brahmā
D
Devas
Ṛṣis
K
Kākutstha (Rāma)
S
Svarga-dvāra

FAQs

True dharma is honored by the cosmos itself—gods and sages bear witness to the Lord’s sacred passage.

Ayodhyā’s sacred landscape culminating near the Sarayū and the ‘svargadvāra’ motif connected with Rāma.

None explicitly; the verse depicts stuti (praise) as the next sacred act initiated by Brahmā.