Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 11

तस्य शुश्रूषणपरो मुनिः कौत्सो यतव्रतः । बभूव परमोदारमतिर्विगतमत्सरः

tasya śuśrūṣaṇaparo muniḥ kautso yatavrataḥ | babhūva paramodāramatirvigatamatsaraḥ

Kautsa, der Weise, der sich dem Dienst an ihm widmete und in seinen Gelübden gezügelt war, wurde von höchst großmütigem Sinn und frei von Neid.

तस्यof him (of Viśvāmitra)
तस्य:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (genitive), एकवचन; सर्वनाम
शुश्रूषण-परःdevoted to service/attendance
शुश्रूषण-परः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootशुश्रूषण (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (शुश्रूषणे परः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (मुनिः)
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कौत्सःKautsa
कौत्सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकौत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (Kautsa)
यत-व्रतःof restrained vows, self-disciplined
यत-व्रतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootयत (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (यतं व्रतं यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (कौत्सः/मुनिः)
बभूवbecame, was
बभूव:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
परम-उदार-मतिḥof exceedingly noble mind
परम-उदार-मतिḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक) + उदार (प्रातिपदिक) + मति (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्राय समास (परमा उदारा मतिः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (कौत्सः)
विगत-मत्सरःfree from envy
विगत-मत्सरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootविगत (कृदन्त-प्रातिपदिक) + मत्सर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (विगतः मत्सरः यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (कौत्सः)

Narrator (Ayodhyāmāhātmya frame; Vaiṣṇavakhaṇḍa—traditionally Brahmā to Nārada)

Tirtha: Ayodhyā

Type: kshetra

Scene: Kautsa stands respectfully near Viśvāmitra, offering water or arranging ritual items; his face is gentle, free of rivalry, embodying disciplined service.

K
Kautsa
V
Viśvāmitra

FAQs

Guru-sevā and disciplined vows cultivate nobility of mind and freedom from envy—key inner marks of dharma.

Ayodhyā remains the overarching sacred frame; the verse highlights āśrama-dharma rather than a named tīrtha.

Service to the guru (śuśrūṣā) and observance of vows (vrata) are implied disciplines.