Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 72

उत्सवो विपुलः सद्भिः शेषपूजापुरःसरम् । उत्सवे तु कृते तत्र तीर्थे महति मानवैः

utsavo vipulaḥ sadbhiḥ śeṣapūjāpuraḥsaram | utsave tu kṛte tatra tīrthe mahati mānavaiḥ

Die Frommen sollen ein großes Fest begehen, dem die Verehrung Śeṣas vorangeht. Wenn dieses Fest dort von den Menschen an jenem großen Tīrtha vollzogen wird…

उत्सवःfestival
उत्सवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउत्सव (प्रातिपदिक)
Formपुँलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विपुलःgreat; abundant
विपुलः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविपुल (प्रातिपदिक)
Formपुँलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सद्भिःby the good (people)
सद्भिः:
Karana (Agent/means/करण)
TypeNoun
Rootसत् (प्रातिपदिक)
Formपुँलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन
शेष-पूजा-पुरःसरम्preceded by the worship of Śeṣa
शेष-पूजा-पुरःसरम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशेष (प्रातिपदिक) + पूजा (प्रातिपदिक) + पुरःसर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (शेषस्य पूजा पुरःसरः यस्य)
उत्सवेwhen the festival (is held)
उत्सवे:
Adhikarana (Time/occasion/अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्सव (प्रातिपदिक)
Formपुँलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
तुindeed; but
तु:
Sambandha-bodhaka (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle: ‘but/indeed’)
कृतेwhen (it is) done
कृते:
Kriya-visheshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Root√कृ (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय; past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘कृते’ = ‘when done’
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
तीर्थेat the sacred place
तीर्थे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
महतिgreat
महति:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
मानवैःby people; by humans
मानवैः:
Karana (Agent/means/करण)
TypeNoun
Rootमानव (प्रातिपदिक)
Formपुँलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

Brahmā (deduced for Vaiṣṇavakhaṇḍa–Ayodhyāmāhātmya context)

Tirtha: Ayodhyā-tīrtha (Sarayū-associated)

Type: kshetra

Scene: A grand riverside tīrtha festival in Ayodhyā: devotees assemble with banners and lamps; a prominent shrine/altar for Śeṣa is worshipped first; brāhmaṇas chant while pilgrims prepare for bathing and offerings.

Ś
Śeṣa
M
mahātīrtha (Sarayū/Ayodhyā context)

FAQs

Public, devotional celebration centered on rightful worship sustains sacred tradition and protects communal well-being.

The great tīrtha in Ayodhyā on the Sarayū (Sahasradhārā context).

Holding a large utsava with Śeṣa-pūjā as the principal component.