Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ब्रह्मोवाच । यदि सृष्टं मया सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । तदा मूर्तिमिमां त्यक्त्वा भवः सृष्टो मयाऽधुना

Transliteration

brahmovāca | yadi sṛṣṭaṃ mayā sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram | tadā mūrtimimāṃ tyaktvā bhavaḥ sṛṣṭo mayā'dhunā

Translation

Brahmā sprach: „Wenn ich wahrhaftig die drei Welten erschaffen habe, das Bewegliche und das Unbewegliche, dann—nachdem ich diese Gestalt abgelegt habe—soll Bhava (Śiva) nun von mir erschaffen werden.“

Word by Word

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तार्थक (conditional particle)

• सृष्टम्: created
• सृष्टम्: Kriyā (Predicate participle)
• Type: Adjective
• Root: सृज् (धातु) → सृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि-भावे (as predicate)

• मया: by me
• मया: Karta/Agent (in passive sense)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; त्रैलोक्यस्य विशेषण

• त्रैलोक्यम्: the three worlds
• त्रैलोक्यम्: Karma/Subject (contextual)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (त्रयः लोकाः); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• सचराचरम्: with the moving and the unmoving
• सचराचरम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/सह-अर्थ) + चर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (चरं च अचरं च); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; त्रैलोक्यस्य विशेषण

• तदा: then
• तदा: Kriyāviśeṣaṇa (Temporal adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (then)

• मूर्तिम्: the form
• मूर्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• इमाम्: this
• इमाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; मूर्तिम् इत्यस्य विशेषण

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: त्यज् (धातु) → त्यक्त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); पूर्वकाल (having abandoned)

• भवः: Bhava (Śiva)
• भवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• सृष्टः: created
• सृष्टः: Kriyā (Predicate participle)
• Type: Adjective
• Root: सृज् (धातु) → सृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भवस्य विशेषण

• मया: by me
• मया: Karta/Agent (in passive sense)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• अधुना: now
• अधुना: Kriyāviśeṣaṇa (Temporal adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: अधुना (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (now)

Speaker

Brahmā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Brahmā speaks a conditional proclamation: if he truly created all worlds, then he should be able to ‘create’ Bhava by discarding his current form—an intense theological moment.

Characters & Entities

• Brahmā
• Śiva (Bhava)
• Trailokya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Claims to supreme agency are tested; purāṇic dharma warns against pride even in creators, pointing back to the highest Lord.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The dialogue occurs within the Vastrāpathakṣetra Māhātmya narrative frame of Prabhāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a doctrinal and narrative turning-point.