Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 169

राजोवाच । नास्ति भावकृतो दोषः क्षम्यतां तद्वचो मम । विनिर्गतं वचोवक्त्रान्नाहं जाने द्विजोत्तम

rājovāca | nāsti bhāvakṛto doṣaḥ kṣamyatāṃ tadvaco mama | vinirgataṃ vacovaktrānnāhaṃ jāne dvijottama

Der König sprach: „Es gibt keine Schuld, die wahrhaft aus absichtlicher Gesinnung entsteht—vergib mir meine Worte. Sind die Worte erst aus dem Mund hervorgegangen, kenne und beherrsche ich sie nicht mehr ganz, o Bester der Brāhmaṇas.“

राजाthe king
राजा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
not
:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय
अस्तिis
अस्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
भावकृतःdone due to emotion/impulse
भावकृतः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभाव + कृत (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP) ‘कृत’; तृतीया-तत्पुरुषः (भावेन कृतः)
दोषःfault
दोषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
क्षम्यताम्let (it) be forgiven
क्षम्यताम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootक्षम् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि/भावे प्रयोगः (let it be forgiven)
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषणम्
वचःword/utterance
वचः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
ममmy
मम:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन
विनिर्गतम्that has gone out/escaped
विनिर्गतम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि+निर्+गम् (धातु) → निर्गत (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP)
वचोवक्त्रात्from the mouth of speech (i.e., from my mouth)
वचोवक्त्रात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootवचस् + वक्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वचसः वक्त्रम्)
not
:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन
जानेknow
जाने:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
द्विजोत्तमO best of Brahmins
द्विजोत्तम:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानाम् उत्तमः)

King

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Listener: The sage (addressed as dvijottama)

Scene: The king bows and asks forgiveness, acknowledging that words once spoken escape control; the sage stands/sits in calm acceptance, embodying kṣamā and dharma.

K
King
D
dvijottama (best brāhmaṇa)

FAQs

Dharma values humility and seeking forgiveness; speech should be guarded because once spoken it cannot be retrieved.

The dialogue occurs within the Vastrāpatha-kṣetra māhātmya of Prabhāsa-khaṇḍa.

No explicit rite; the verse implies the ethical practice of kṣamā-yācñā (asking forgiveness).