Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 142

Devanagari script

आहूतसंप्लवं यावत्संस्थितौ तौ परस्परम् । कुमुदाद्रिश्च तत्पातात्ख्यातो रैवतकोऽभवत्

Transliteration

āhūtasaṃplavaṃ yāvatsaṃsthitau tau parasparam | kumudādriśca tatpātātkhyāto raivatako'bhavat

Translation

Bis die herbeigerufene Flut sich legte, blieben die beiden dort beieinander. Und durch dieses Herabkommen wurde der Berg Kumuda unter dem Namen „Raivataka“ berühmt.

Word by Word

• आहूत: called, invoked
• आहूत: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आ-ह्वे (धातु) → आहूत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त), नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्; विशेषणम्

• संप्लवम्: flood, deluge
• संप्लवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संप्लव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (कर्मपदम्)

• यावत्: until, as long as
• यावत्: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय/सम्बन्ध-शब्द)
• Form: अव्ययम्; काल-परिमाणे (until/as long as)

• संस्थितौ: standing, remaining
• संस्थितौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गे प्रथमा-द्विवचनम्; ‘तौ’ इत्यस्य विशेषणम्

• तौ: those two
• तौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्गे प्रथमा-द्विवचनम्

• परस्परम्: mutually, with each other
• परस्परम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: परस्पर (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: अव्ययम्; परस्पर-भावे (mutually)

• कुमुदाद्रिः: the Kumuda mountain
• कुमुदाद्रिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुमुद + अद्रि (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (कुमुदस्य अद्रिः); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे षष्ठी-एकवचनम्; ‘पातात्’ इत्यस्य विशेषणम् (of that)

• पातात्: from the fall
• पातात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे पञ्चमी-एकवचनम् (अपादान)

• ख्यातः: became known, famed
• ख्यातः: Karta (Predicate nominative/कर्तृसमाना)
• Type: Adjective
• Root: ख्या (धातु) → ख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; विधेय-विशेषणम्

• रैवतकः: Raivataka (name)
• रैवतकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रैवतक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Raivataka (formerly Kumudādri)

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages

Visual Art Cues

Scene: A dramatic but controlled flood encircles the hill; two figures remain together until waters recede; the mountain is then proclaimed ‘Raivataka’.

Characters & Entities

• Kumudādri
• Raivataka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography is shown as divinely shaped: events of consecration and cosmic waters can transform a place’s identity and fame.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The mountain site identified as Kumudādri/Raivataka within the Vastrāpathakṣetra Māhātmya of Prabhāsa Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription; the verse explains a name-origin connected with a sacred inundation and settling.