Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 42

Devanagari script

ये विरज्यंति न स्त्रीषु कामासक्ता विचेतसः । देहोन्यथा वरस्त्रीणामन्यथा तैश्च चिंतितम्

Transliteration

ye virajyaṃti na strīṣu kāmāsaktā vicetasaḥ | dehonyathā varastrīṇāmanyathā taiśca ciṃtitam

Translation

Wer gegenüber Frauen keine Entsagung (Vairāgya) gewinnt, wessen Geist verwirrt und an Begierde gebunden ist, der erkennt: Die Wirklichkeit des Leibes ist das eine, doch das Erdachte über „vortreffliche Frauen“ ist etwas anderes.

Word by Word

• ये: those who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सर्वनाम

• विरज्यन्ति: become dispassionate / detach
• विरज्यन्ति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + रञ्ज् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद

• न: not
• न: Nishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• स्त्रीषु: in/among women
• स्त्रीषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन

• कामासक्ताः: attached to desire
• कामासक्ताः: Visheshya (Predicative/विशेष्य)
• Type: Adjective
• Root: काम (प्रातिपदिक) + आसक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; आसञ्ज् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (कामे आसक्ताः); भूतकृदन्त (PPP)

• विचेतसः: of distracted mind
• विचेतसः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; बहुव्रीह्यर्थे विशेषण (having a disturbed mind)

• देहः: the body
• देहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• अन्यथा: otherwise / differently
• अन्यथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb: otherwise/differently)

• वरस्त्रीणाम्: of excellent women
• वरस्त्रीणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वरा (प्रातिपदिक) + स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; समासः—कर्मधारय (वराः स्त्रियः)

• अन्यथा: otherwise
• अन्यथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb)

• तैः: by them
• तैः: Kartr-karana (Agent/instrumental/कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• चिन्तितम्: thought/considered
• चिन्तितम्: Kriya-bhava (Predicative/क्रियाभाव)
• Type: Adjective
• Root: चिन्तित (कृदन्त-प्रातिपदिक; चिन्त् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; भूतकृदन्त (PPP); भाववाचक/कर्मवाचक प्रयोग

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim’s mind is shown split: on one side, a glamorized vision of ‘ideal beauty’; on the other, the truthful contemplation of the body’s impermanence, with a sage pointing to reality.

Characters & Entities

• Kāma (desire)
• Vairāgya (dispassion)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Desire distorts perception; dispassion and clarity are needed to see reality and stay aligned with dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is a moral teaching embedded in Vastrāpatha-kṣetra māhātmya, supporting the tīrtha’s role in purification and restraint.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it prescribes inner discipline—control of kāma and cultivation of vairāgya.