Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 18

Devanagari script

श्रुत्वा हि वाक्यं विविधं नरेन्द्रात्प्रहृष्टरोमा स मुनिर्बभूव । जिज्ञासमानो हि नृपस्य सर्वं निवारयामास मुनिर्नरेन्द्रम्

Transliteration

śrutvā hi vākyaṃ vividhaṃ narendrātprahṛṣṭaromā sa munirbabhūva | jijñāsamāno hi nṛpasya sarvaṃ nivārayāmāsa munirnarendram

Translation

Als der Weise die vielfältigen Worte des Königs hörte, geriet er in Entzücken, und ihm standen die Haare zu Berge. Doch um die Absicht des Herrschers ganz zu erkennen, suchte der Weise den König zurückzuhalten.

Word by Word

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; धातु: श्रु (having heard)

• हि: indeed
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/हेतौ (indeed/for)

• वाक्यम्: statement
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Accusative Singular)

• विविधम्: varied
• विविधम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Accusative Singular); विशेषणम् (वाक्यम्)

• नरेन्द्रात्: from the king
• नरेन्द्रात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: नरेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन (Ablative Singular); तत्पुरुषसमासः (नराणाम् इन्द्रः)

• प्रहृष्टरोमा: with bristling hairs (thrilled)
• प्रहृष्टरोमा: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रहृष्ट + रोमान् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Nominative Singular); बहुव्रीहिः (यस्य रोमा प्रहृष्टानि सः)

• स: he
• स: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Nominative Singular)

• मुनिः: sage
• मुनिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Nominative Singular)

• बभूव: became
• बभूव: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd person singular)

• जिज्ञासमानः: wishing to know
• जिज्ञासमानः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: जिज्ञास् (धातु)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; धातु: जिज्ञास् (desiring to know)

• हि: indeed
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/हेतौ

• नृपस्य: of the king
• नृपस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Genitive Singular)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Accusative Singular)

• निवारयामास: restrained, prevented
• निवारयामास: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-वारय् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (periphrastic perfect/परस्मैपद-आमास), प्रथमपुरुष, एकवचन; धातु: नि+वारय् (causative of √vṛ/√var)

• मुनिः: the sage
• मुनिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Nominative Singular)

• नरेन्द्रम्: the king
• नरेन्द्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नरेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Accusative Singular); तत्पुरुषसमासः (नराणाम् इन्द्रः)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Audience of the Purāṇic narration (implied)

Visual Art Cues

Scene: A sage, thrilled with goosebumps upon hearing the king, raises a calming hand to pause him, eyes intent with inquiry; the king stands eager, mid-speech, in a forest-hermitage or near a sacred precinct.

Characters & Entities

• Bhoja (king, implied)
• Sārasvata (sage, implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual zeal is praised, but dharma also requires discernment and proper guidance before action.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The surrounding narrative belongs to Vastrāpatha-kṣetra Māhātmya in Prabhāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; this verse sets up instruction on correct conduct for pilgrimage.