Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि वराहं तत्र संस्थितम् । गोष्पदाद्दक्षिणे भागे स्थितं पापप्रणाशनम्

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi varāhaṃ tatra saṃsthitam | goṣpadāddakṣiṇe bhāge sthitaṃ pāpapraṇāśanam

Translation

Īśvara sprach: „Dann, o große Göttin, soll man zu dem dort errichteten Varāha-Heiligtum gehen—südlich von Goṣpada gelegen—einem Ort, der Sünden vernichtet.“

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (the Lord)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• ततः: then, thereafter
• ततः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/अनुक्रम-बोधक क्रियाविशेषण (temporal/sequential adverb)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• महादेवि: O Mahādevī
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; समासः—महान् + देवी (कर्मधारय)

• वराहम्: Varāha (boar-form deity)
• वराहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वराह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• संस्थितम्: situated, stationed
• संस्थितम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (वराहम्)

• गोष्पदात्: from (the place called) Goṣpada
• गोष्पदात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: गोष्पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; समासः—गोः + पदम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• दक्षिणे: in the southern
• दक्षिणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; विशेषणम् (भागे)

• भागे: part, region
• भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• स्थितम्: standing, located
• स्थितम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (वराहम्)

• पापप्रणाशनम्: destroyer of sins
• पापप्रणाशनम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाप + प्रणाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; समासः—पापस्य प्रणाशनम् (षष्ठी-तत्पुरुष); विशेषणम् (वराहम्)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Varāha-sthāna (south of Goṣpada)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Īśvara) instructs Devī on the route; in the distance stands a Varāha temple south of a small pond/spot called Goṣpada; pilgrims approach with offerings.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Mahādevī
• Varāha
• Goṣpada

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is mapped as a dharmic journey: approaching specific shrines with faith is presented as a means of purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Varāha (Varāhasvāmin) shrine located south of the Goṣpada tīrtha within Prabhāsakṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

A yātrā instruction: ‘go to’ and visit the Varāha shrine; the ritual details follow in subsequent verses.