Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 16

Devanagari script

उत्पत्य तरसा मूर्ध्नि दुर्वाससमताडयत् । स मुष्टिघाताभिहतश्चुक्रोश पतितः क्षितौ

Transliteration

utpatya tarasā mūrdhni durvāsasamatāḍayat | sa muṣṭighātābhihataścukrośa patitaḥ kṣitau

Translation

Er sprang mit Wucht auf und schlug Durvāsas auf den Kopf. Von einem Faustschlag getroffen, schrie Durvāsas auf und fiel zu Boden.

Word by Word

• उत्पत्य: having leapt up
• उत्पत्य: Kriya-viseshana (Gerundial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: उत्+√पत् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)

• तरसा: with force, swiftly
• तरसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• मूर्ध्नि: on the head
• मूर्ध्नि: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• दुर्वाससम्: Durvāsas
• दुर्वाससम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुर्वासस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अताडयत्: struck, beat
• अताडयत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ+√तड् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• मुष्टिघाताभिहतः: struck by a blow of the fist
• मुष्टिघाताभिहतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मुष्टि (प्रातिपदिक) + घात (प्रातिपदिक) + अभिहत (अभि+√हन् + क्त, कृदन्त)
• Form: तृतीया-तत्पुरुष (मुष्टिघातेन अभिहतः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (सः)

• चुक्रोश: cried out
• चुक्रोश: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √क्रुश् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पतितः: fallen
• पतितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (सः)

• क्षितौ: on the ground
• क्षितौ: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Dvārakā-māhātmya context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A sudden leap and a forceful fist-blow lands on the head of the ascetic Durvāsas; the sage cries out and collapses onto the earth as onlookers recoil.

Characters & Entities

• Durvāsas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The text dramatizes how violence against the sanctified disrupts order and triggers immediate karmic and divine consequences in sacred space.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā, depicted as a realm where the dignity of holy persons is a serious matter of dharma.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.