Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । बहुधर्ममयो राजन्नर्बुदः पर्वतोत्तमः । अशक्तो विस्तराद्वक्तुमपि वर्षशतैरपि

Transliteration

pulastya uvāca | bahudharmamayo rājannarbudaḥ parvatottamaḥ | aśakto vistarādvaktumapi varṣaśatairapi

Translation

Pulastya sprach: „O König, der Arbuda—der erhabenste unter den Bergen—ist von vielerlei Gestalten des Dharma erfüllt. Selbst in Hunderten von Jahren vermöchte ich ihn nicht in ganzer Fülle und im Detail zu schildern.“

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• बहुधर्ममयः: consisting of many dharmas
• बहुधर्ममयः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु-धर्म-मय (प्रातिपदिक); बहु (प्रातिपदिक) + धर्म (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषणम् (qualifying arbudaḥ)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• अर्बुदः: Arbuda (mountain)
• अर्बुदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्बुद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• पर्वतोत्तमः: best of mountains
• पर्वतोत्तमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर्वत-उत्तम (प्रातिपदिक); पर्वत (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषणम् (qualifying arbudaḥ)

• अशक्तः: unable
• अशक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अ-शक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; नञ्-समास/निषेध (not able)

• विस्तरात्: in detail (lit. from detail)
• विस्तरात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: विस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; ‘from (doing) in detail’ (ablative of scope)

• वक्तुम्: to describe
• वक्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्तम् (infinitive); ‘to speak’

• अपि: even, also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/समुच्चयार्थक (also/even)

• वर्षशतैः: with hundreds of years
• वर्षशतैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष-शत (प्रातिपदिक); वर्ष (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; ‘with hundreds of years’

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्त-बलार्थक (even)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-parvata

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: (implied) Naimiṣāraṇya ṛṣis; inner frame: Pulastya speaking to Yayāti

Visual Art Cues

Scene: Pulastya responds that Arbuda, best of mountains, is filled with many dharmas and is too vast to describe fully even in centuries—conveying awe and sacred immensity.

Characters & Entities

• Pulastya
• Yayāti
• Arbuda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sacred place can embody vast dharma; its māhātmya is considered inexhaustible, encouraging humility and devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Arbuda mountain as an expansive dharma-field containing numerous tīrthas.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse sets the frame that only a concise selection of key tīrthas can be narrated.